Huurwaarde en vastgoedtransacties bij WOZ-waardering
Huurwaarde en vastgoedtransacties bij WOZ-waardering
De huurwaarde en vastgoedtransacties spelen een belangrijke rol bij het vaststellen van de WOZ-waarde van winkels, kantoren, bedrijfsruimten en ander commercieel vastgoed. Vooral bij de huurwaardekapitalisatiemethode worden huur- en verkoopcijfers gebruikt om de marktwaarde te bepalen.
Niet iedere overeengekomen huurprijs of gerealiseerde verkoopprijs is echter rechtstreeks bruikbaar voor een WOZ-taxatie. Huurkortingen, investeringsbijdragen, bijzondere huurcontracten en verkopen in verhuurde staat kunnen de prijsvorming beïnvloeden.
Hieronder worden de belangrijkste begrippen en transactievormen toegelicht, met aandacht voor de verwerking van marktgegevens en de wettelijke waarderingsuitgangspunten.
Huurwaarde en vastgoedtransacties uitgelegd:
De contracthuur is de huurprijs die huurder en verhuurder in de huurovereenkomst zijn overeengekomen. De markthuur is de huurprijs die op de waardepeildatum onder marktconforme omstandigheden voor het vastgoed kan worden gerealiseerd.
Deze bedragen hoeven niet gelijk te zijn.
Een huurcontract kan bijvoorbeeld jaren vóór de waardepeildatum zijn afgesloten. Sindsdien kan het markthuurniveau zijn gestegen of gedaald, terwijl de contracthuur alleen volgens de overeengekomen indexeringsbepalingen is aangepast.
Ook kunnen bijzondere afspraken invloed hebben op de huurprijs, zoals huurvrije perioden, investeringsbijdragen of een afwijkende verdeling van onderhoudskosten.
Voor de WOZ-waardering volgens de huurwaardekapitalisatiemethode is de marktconforme huurwaarde op de waardepeildatum het uitgangspunt.
Een actuele contracthuur kan daarvoor een belangrijk marktgegeven zijn, maar moet worden beoordeeld op marktconformiteit en vergelijkbaarheid.
Huurtransacties vormen een belangrijke bron voor het bepalen van de markthuurwaarde van commercieel vastgoed.Een huurtransactie is vooral bruikbaar wanneer deze betrekking heeft op een vergelijkbaar object en onder marktconforme omstandigheden tot stand is gekomen.
Bij de beoordeling spelen onder meer de volgende punten een rol:
- De ingangsdatum van de huurovereenkomst.
- De ligging en bereikbaarheid van het vastgoed.
- De oppervlakte en indeling van de gehuurde ruimte.
- De bouwkundige staat en aanwezige voorzieningen.
- De bestemming en gebruiksmogelijkheden.
- De looptijd en bijzondere huurvoorwaarden.
- De zelfstandigheid en eventuele onderlinge verbondenheid van huurder en verhuurder.
Ook moet worden vastgesteld waarop de huurprijs precies betrekking heeft. Een huursom kan bijvoorbeeld mede betrekking hebben op parkeerplaatsen, installaties, inventaris of diensten.
Wanneer de verhuurde ruimte afwijkt van het te waarderen WOZ-object, moet dit verschil bij de vergelijking worden betrokken.
Huurtransacties uit andere gemeenten kunnen eveneens bruikbaar zijn, mits de marktkenmerken en locaties voldoende vergelijkbaar zijn.
Bij de verhuur van commercieel vastgoed worden regelmatig financiële voordelen overeengekomen om een huurder aan te trekken of te behouden.
Voorbeelden zijn:
- Huurvrije perioden.
- Een tijdelijk verlaagde aanvangshuur.
- Een eenmalige financiële bijdrage.
- Een bijdrage aan verhuizing of inrichting.
- Tijdelijke overname van bepaalde huurderskosten.
- Andere financiële tegemoetkomingen.
Dergelijke afspraken kunnen ertoe leiden dat de nominale contracthuur hoger is dan de werkelijk overeengekomen economische huurprijs.
Bij een huurvrije periode ontvangt de verhuurder bijvoorbeeld gedurende een deel van de contractduur geen huur. Voor het bepalen van de effectieve huur moet dit voordeel worden toegerekend aan de relevante huurperiode.
De effectieve huur is daardoor niet noodzakelijk gelijk aan de contractueel vermelde jaarhuur.
Bij de beoordeling moet onderscheid worden gemaakt tussen tijdelijke commerciële voordelen en voorzieningen of investeringen die daadwerkelijk waarde toevoegen aan het vastgoed.
Een huurkorting leidt bovendien niet automatisch tot een even grote verlaging van de WOZ-huurwaarde. Van belang is of het voordeel al in de gehanteerde markthuur is verwerkt.
Bij het afsluiten van een huurovereenkomst kan de verhuurder een financiële bijdrage verstrekken voor aanpassingen aan het gehuurde.
De betekenis van deze bijdrage voor de WOZ-huurwaarde hangt af van de aard van de investeringen en hun invloed op het vastgoed.
Investeringen die geen objectieve waarde toevoegen
Wanneer een bijdrage betrekking heeft op bijvoorbeeld roerende inventaris of uitsluitend voor de huurder bestemde voorzieningen, kan sprake zijn van een huurvoordeel of incentive.
Hiermee moet bij de beoordeling van de huurtransactie rekening worden gehouden.
Investeringen die wel waarde toevoegen
Wanneer de bijdrage betrekking heeft op onroerende voorzieningen die ook voor andere gebruikers waarde hebben, kan de investering onderdeel zijn van de waarde van het vastgoed.
In dat geval is een afzonderlijke verlaging van de huurwaarde niet zonder meer gerechtvaardigd.
Ook investeringen die een huurder voor eigen rekening heeft uitgevoerd, kunnen aanleiding geven tot correctie van het huurcijfer wanneer de betaalde huur daardoor afwijkt van de huurwaarde van het vastgoed in de relevante staat.
Van belang is daarom:
- Welke voorzieningen zijn aangebracht?
- Wie heeft de investeringen betaald?
- Zijn de voorzieningen onderdeel van de onroerende zaak?
- Hebben deze voorzieningen waarde voor een andere gebruiker?
- Is het financiële voordeel al in de huurprijs verwerkt?
De beoordeling moet aansluiten op de feitelijke afspraken en de waarde van de onroerende zaak.
Niet iedere huurovereenkomst heeft dezelfde financiële structuur. Bij de vergelijking van huurtransacties moet rekening worden gehouden met verschillen in de verdeling van kosten en risico's.
Bruto huur en netto huur
Bij een bruto huurovereenkomst kunnen bepaalde kosten voor rekening van de verhuurder blijven. Bij netto huurvormen worden meer kosten rechtstreeks door de huurder gedragen.
Hierdoor zijn huurprijzen uit verschillende contractvormen niet zonder meer vergelijkbaar.
Triple-netcontracten (NNN)
Bij een triple-netconstructie komen veelal een groot deel van de onderhoudskosten, verzekeringen en belastingen voor rekening van de huurder.
Dit kan gevolgen hebben voor de huurprijs en voor de exploitatielasten die in de kapitalisatiefactor worden verwerkt.
Een vergelijking met een gebruikelijke huurovereenkomst vraagt daarom om een beoordeling van de feitelijke kostenverdeling.
Omzetgerelateerde huur
Vooral bij winkels en horeca kunnen huurcontracten een omzetafhankelijke component bevatten.De gerealiseerde huur is dan mede afhankelijk van de bedrijfsresultaten van de gebruiker. Voor de WOZ moet worden beoordeeld welk huurinkomstenpotentieel marktconform aan het vastgoed kan worden toegerekend.
All-inhuur
Wanneer naast de huur van het vastgoed ook diensten, energie of andere gebruikerskosten in de huursom zijn opgenomen, moeten deze onderdelen worden onderscheiden.
Het uitgangspunt blijft dat huurcijfers onderling op een vergelijkbare basis worden beoordeeld.
Verkooptransacties kunnen worden gebruikt om de marktwaarde rechtstreeks te onderbouwen of om een kapitalisatiefactor af te leiden.
Niet iedere gerealiseerde koopprijs vertegenwoordigt echter de waarde die volgens de Wet WOZ moet worden vastgesteld.
Bij de beoordeling zijn onder meer de volgende omstandigheden van belang:
- De datum waarop de koopprijs tot stand kwam.
- De ligging, oppervlakte en kenmerken van het verkochte object.
- De vraag of sprake is van een marktconforme transactie.
- Eventuele bijzondere afspraken tussen koper en verkoper.
- De verkoop van volledig eigendom of een beperkt recht.
- De aanwezigheid van lopende huurovereenkomsten.
- De verkoop van meerdere objecten als één geheel.
- De aanwezigheid van roerende zaken of andere vermogensbestanddelen in de koopsom.
Ook moet de koopsom betrekking hebben op hetzelfde object als waarvoor deze wordt gebruikt.
Bij een verkoop van een vastgoedportefeuille kan bijvoorbeeld niet zonder nadere analyse worden aangenomen dat de totale koopprijs een rechtstreeks bruikbaar verkoopcijfer voor ieder afzonderlijk WOZ-object oplevert.
Wanneer de transactieomstandigheden afwijken van de wettelijke waarderingsficties, moet worden beoordeeld of en hoe het verkoopcijfer geschikt kan worden gemaakt voor de WOZ-waardering.
Een bedrijfspand dat wordt verkocht met een lopende huurovereenkomst kan een andere verkoopprijs opleveren dan hetzelfde pand in vrij opleverbare staat.
Bij een beleggingstransactie kijkt de koper onder meer naar de bestaande huurinkomsten, de resterende contractduur, de kredietwaardigheid van de huurder en het verwachte rendement.
Voor de WOZ-waarde geldt echter de wettelijke fictie dat de verkrijger het object vrij en onbezwaard kan verkrijgen en onmiddellijk volledig in gebruik kan nemen.
Een verkoopprijs die is beïnvloed door een bestaande huurovereenkomst kan daarom niet zonder meer gelijk worden gesteld aan de WOZ-waarde.
Dit volgt onder meer uit twee uitspraken van de Hoge Raad:
- Hoge Raad 25 april 2014, ECLI:NL:HR:2014:982.
- Hoge Raad 5 december 2014, ECLI:NL:HR:2014:3514.
Verkopen in verhuurde staat zijn daarmee niet automatisch onbruikbaar als marktinformatie.
Wanneer voldoende gegevens beschikbaar zijn, kan worden onderzocht in hoeverre de verkoopprijs is beïnvloed door de huurovereenkomst en welke correcties nodig zijn om aan te sluiten bij de WOZ-waarderingsficties.
Daarbij kunnen verschillen tussen contracthuur en markthuur, de resterende huurperiode en het objectieve verhuurrisico een rol spelen.
De gehanteerde correcties moeten aansluiten bij de concrete transactie en mogen niet zonder onderbouwing als vast percentage worden toegepast.
Bij een sale-and-lease-backtransactie verkoopt de eigenaar het vastgoed en huurt hij het aansluitend terug van de koper.
De verkoopprijs en de overeengekomen huur kunnen bij deze constructie nauw met elkaar samenhangen.
Zo kan de hoogte van de verkoopprijs mede afhankelijk zijn van de overeengekomen huurbetalingen, de contractduur en de verdeling van onderhouds- en exploitatierisico's.
Daardoor weerspiegelen de verkoopprijs en de huurprijs niet noodzakelijk de waarde en huur die onder onafhankelijke marktomstandigheden tot stand zouden komen.
Voor de WOZ-waardering zijn de verkoopprijs en de contracthuur uit een dergelijke samenhangende constructie daarom niet zonder meer bruikbaar als marktconforme referenties.
Gerechtshof Den Haag heeft dit behandeld in zijn uitspraak van 18 oktober 2019, ECLI:NL:GHDHA:2019:2786.
Bij de analyse is het van belang onderscheid te maken tussen een gewone verkooptransactie en een transactie waarbij verkoop, terughuur en financiering economisch met elkaar verbonden zijn.
Voor de waardebepaling moet uiteindelijk worden aangesloten bij marktgegevens die passen binnen de wettelijke WOZ-waarderingsvoorschriften.
Leegstand kan een belangrijke invloed hebben op de economische waarde van commercieel vastgoed.
Bij de waardering wordt onderscheid gemaakt tussen verschillende vormen van leegstand.
Frictieleegstand
Tijdelijke leegstand die ontstaat wanneer een huurder vertrekt en het object opnieuw moet worden verhuurd.
Aanvangsleegstand
Leegstand die kan ontstaan bij het voor het eerst in gebruik nemen of verhuren van vastgoed, bijvoorbeeld na nieuwbouw of bij de aanvang van een vastgoedinvestering.
Structurele leegstand
Langdurige leegstand die verband houdt met een beperkte vraag naar het type vastgoed, de locatie of de gebruiksmogelijkheden.
Bij de WOZ-waardering moet rekening worden gehouden met het objectieve leegstandsrisico. Dat is niet automatisch gelijk aan de feitelijke leegstand van het individuele pand.
Vooral bij beleggingstransacties in verhuurde staat kan de aanvangsleegstand relevant zijn. Een koper die het object met een lopende huurovereenkomst verkrijgt, ontvangt mogelijk direct huurinkomsten, terwijl een koper die het object vrij opleverbaar verkrijgt rekening kan moeten houden met een periode voordat een nieuwe huurder wordt gevonden.
Dit verschil kan van invloed zijn op de bruikbaarheid van de gerealiseerde verkoopprijs.
De correctie voor aanvangsleegstand is afhankelijk van de markt, het object en de gehanteerde waarderingsmethode.
Daarbij moet worden voorkomen dat hetzelfde leegstandsrisico meerdere keren in de berekening wordt verwerkt, bijvoorbeeld zowel in een risicotoeslag als via een aanvullende waardecorrectie.
Bij de huurwaardekapitalisatiemethode wordt de marktconforme huurwaarde vermenigvuldigd met een kapitalisatiefactor.
De kapitalisatiefactor kan onder meer worden afgeleid uit verkooptransacties of worden berekend op basis van rendementen en exploitatielasten.
Top-downmethode
Bij de top-downmethode wordt uitgegaan van een bruikbaar marktconform verkoopcijfer en de bijbehorende markthuurwaarde.
De basisberekening luidt:
Kapitalisatiefactor = WOZ-conforme verkoopwaarde / bruto markthuurwaarde
Wanneer een verkooptransactie is beïnvloed door een lopende huurovereenkomst, moet eerst worden onderzocht welke correcties nodig zijn voordat de verkoopprijs voor de WOZ kan worden gebruikt.
Bottom-upmethode
Bij de bottom-upmethode wordt de kapitalisatiefactor opgebouwd vanuit het vereiste rendement en relevante risico's en exploitatiekosten.
Daarbij kunnen onder meer worden betrokken:
- Basisrendement.
- Risico-opslag.
- Leegstandsrisico.
- Onderhouds- en beheerskosten.
- Verzekeringen en zakelijke lasten.
- Overige relevante exploitatiekosten.
- Verkrijgingskosten, voor zover deze binnen de gekozen berekeningssystematiek aan de orde zijn.
De berekende factor moet aansluiten bij het type vastgoed, de locatie en de omstandigheden op de waardepeildatum.
Een bottom-upberekening is niet automatisch gelijk aan een uit markttransacties afgeleide kapitalisatiefactor.
De onderbouwing moet inzicht geven in de gekozen uitgangspunten en de aansluiting op de vastgoedmarkt.
Ook moet worden voorkomen dat kosten of risico's dubbel worden verwerkt.
Bij een beoordeling van de WOZ-waarde zijn daarom zowel de onderbouwing van de bruto markthuurwaarde als die van de kapitalisatiefactor van belang.
De informatie op deze pagina is gebaseerd op de waarderingsrichtlijnen van de Waarderingskamer en relevante jurisprudentie. De onderstaande bronnen geven nadere uitleg over de toepassing van huur- en verkooptransacties bij WOZ-waarderingen, waaronder beleggingstransacties, huurkortingen, investeringsbijdragen, aanvangsleegstand en kapitalisatiefactoren.
- Waarderingskamer – Marktanalyse
- Waarderingskamer – Kapitalisatiemethode
- Hoge Raad – ECLI:NL:HR:2014:982
- Hoge Raad – ECLI:NL:HR:2014:3514
- Gerechtshof Arnhem-Leeuwarden – ECLI:NL:GHARL:2020:3245
- Gerechtshof Den Haag – ECLI:NL:GHDHA:2019:2786
- Gerechtshof Amsterdam – ECLI:NL:GHAMS:2018:1659