Nieuwbouw ruim 8% duurder dan vergelijkbare bestaande woningen
Onderzoeken van Brainbay, CBS en het Economisch Instituut voor de Bouw laten zien dat nieuwbouwwoningen ondanks vrijwel gelijke mediane verkoopprijzen nog altijd aanzienlijk duurder zijn dan vergelijkbare bestaande woningen. Tegelijkertijd dalen de nieuwbouwverkopen en zetten hoge bouw- en ontwikkelingskosten de betaalbaarheid onder druk.
Nieuwbouwpremie bedraagt ruim € 40.000
Volgens een onderzoek van Brainbay, gepubliceerd door de NVM op 21 oktober 2026, is een nieuwbouwwoning gemiddeld niet zonder meer vergelijkbaar met een bestaande koopwoning. Hoewel de mediane verkoopprijzen in 2026 vrijwel gelijk zijn, blijkt bij een vergelijking van gelijkwaardige woningen een aanzienlijk prijsverschil.
De NVM rapporteert een mediane verkoopprijs van € 504.000 voor nieuwbouwwoningen en € 503.000 voor bestaande koopwoningen. Na correctie voor woningkenmerken en bijkomende aankoopkosten bedraagt de zogenoemde nieuwbouwpremie ruim 8%, overeenkomend met meer dan € 40.000.
Brainbay onderzocht hiervoor circa 240.000 nieuwbouwwoningen uit de periode 2016–2026. Met een woningwaarderingsmodel dat is gebaseerd op ongeveer 9 miljoen transacties van bestaande woningen, werd berekend wat een nieuwbouwwoning als bestaande woning waard zou zijn. Daarbij is rekening gehouden met meer dan honderd kenmerken, waaronder ligging, woonoppervlakte, woningtype, energielabel en afwerkingskwaliteit.
Voor de kostenvergelijking rekende Brainbay bij nieuwbouw met 12,5% aanvullende afwerkingskosten en € 4.500 transactiekosten. Bij bestaande woningen werd uitgegaan van 2% overdrachtsbelasting en € 5.500 transactiekosten. Dubbele woonlasten tijdens de bouwperiode zijn niet meegenomen.
Het onderzoek laat daarmee zien dat het vergelijken van uitsluitend gemiddelde of mediane verkoopprijzen onvoldoende inzicht geeft in de werkelijke prijsverschillen tussen nieuwbouw en bestaande woningen.
CBS: nieuwbouwverkopen dalen terwijl bestaande woningen vaker worden verkocht
De cijfers van het CBS en het Kadaster van 5 oktober 2026 bevestigen dat de ontwikkeling van de nieuwbouwmarkt afwijkt van die van bestaande koopwoningen.
In het tweede kwartaal van 2026 werden ongeveer 5.700 nieuwbouwkoopwoningen verkocht. Dat is 11,2% minder dan in dezelfde periode van 2025. Het aantal verkochte bestaande koopwoningen steeg daarentegen met 2,7% tot bijna 59.000 woningen.
Ook de verkoopprijzen ontwikkelden zich verschillend:
| Kenmerk | Nieuwbouw | Bestaande bouw |
|---|---|---|
| Gemiddelde verkoopprijs, tweede kwartaal 2026 | € 514.000 | € 492.000 |
| Prijsstijging ten opzichte van een jaar eerder | +4,7% | +4,2% |
| Ontwikkeling aantal verkopen | -11,2% | +2,7% |
Het aantal nieuwbouwverkopen daalde daarmee voor het vierde opeenvolgende kwartaal.
Deze cijfers wijzen op een minder gunstige afzetontwikkeling voor nieuwbouwwoningen. De hogere aankoopkosten kunnen daarbij een rol spelen, maar ook de beschikbaarheid van woningen, financieringslasten en oplevertermijnen zijn relevant. Op basis van de CBS-cijfers alleen kan niet worden vastgesteld welk deel van de verkoopdaling door de nieuwbouwpremie wordt veroorzaakt.
Stijgende bouw- en grondkosten beperken de prijsruimte
Een aanvullend onderzoek van het Economisch Instituut voor de Bouw (EIB), gepubliceerd in maart 2026, geeft inzicht in de kostenstructuur van woningbouwprojecten.
Het EIB analyseerde onder meer 79 publieke projecten binnen de Woningbouwimpuls, gezamenlijk goed voor bijna 65.000 woningen. Uit de onderzochte projecten blijkt dat de gemiddelde stichtingskosten ruim € 270.000 per woning bedragen, exclusief btw en op prijspeil 2023.
De gemiddelde kostenopbouw bestaat uit:
- Bouwkosten: € 207.300 per woning (76%). Hieronder vallen de bouwsom en bijkomende kosten, waaronder ontwerp, advies, onderzoek, leges en financiering.
- Grondexploitatiekosten: € 65.600 per woning (24%). Dit betreft onder andere grondverwerving, bouw- en woonrijp maken, infrastructuur en plankosten.
Het onderzoek heeft betrekking op specifieke grootschalige woningbouwprojecten. De genoemde stichtingskosten zijn daarom niet rechtstreeks vergelijkbaar met de landelijke verkoopprijzen van 2026.
Volgens het EIB hebben de gestegen kosten de exploitatieresultaten van woningbouwprojecten onder druk gezet. Vooral complexe ontwikkellocaties, lange voorbereidingstrajecten en aanvullende gebiedsvoorzieningen kunnen de kosten verhogen.
Hierdoor ontstaat een spanningsveld. Kopers vergelijken nieuwbouw met bestaande woningen, terwijl ontwikkelaars bij de prijsstelling rekening moeten houden met de kosten van grond, bouw en ontwikkeling. Wanneer die kosten minder snel dalen dan de betalingsbereidheid van kopers, kan de haalbaarheid van projecten verslechteren.
Veranderende samenstelling van het nieuwbouwaanbod
Brainbay wijst daarnaast op een belangrijke verandering in de samenstelling van het nieuwbouwaanbod.
In 2016 bestond ongeveer 21% van het aangeboden nieuwbouwvolume uit appartementen. In 2026 is dat aandeel gestegen naar 54%.
Dit is relevant omdat appartementen volgens het onderzoek doorgaans een hogere nieuwbouwpremie hebben dan grondgebonden woningen. Onder andere collectieve voorzieningen, gebouwinstallaties en de complexiteit van gestapelde woningbouw spelen daarbij een rol.
De verschuiving naar meer appartementen draagt daardoor bij aan de stijging van de totale nieuwbouwpremie.
Het prijsverschil is overigens niet in alle segmenten gelijk. De uitkomsten van een landelijke analyse kunnen daarom niet zonder meer worden toegepast op een afzonderlijke woning of een specifieke regionale woningmarkt.
Wat betekent de nieuwbouwpremie voor de WOZ-waarde?
De onderzoeksresultaten zijn ook relevant voor de beoordeling van WOZ-waarden van nieuwbouwwoningen.
Op grond van artikel 17 van de Wet WOZ moet de waarde van een woning aansluiten bij de waarde in het economische verkeer op de toepasselijke waardepeildatum. Voor de waardering worden verkoopprijzen van voldoende vergelijkbare woningen gebruikt, waarbij rekening moet worden gehouden met verschillen in objectkenmerken.
Bij nieuwbouwwoningen kan de gerealiseerde vrij-op-naamprijs, inclusief waarderelevant meerwerk, een belangrijk uitgangspunt vormen. Ook de toestand van de woning op de toepasselijke toestandspeildatum is van belang.
De nieuwbouwpremie van ruim 8% betekent niet dat een WOZ-waarde automatisch met dit percentage moet worden gecorrigeerd. Het onderzoek van Brainbay betreft een modelmatige vergelijking waarin ook veronderstelde afwerkingskosten en aankoopkosten zijn verwerkt. Die kosten zijn niet zonder meer gelijk aan de waardecomponenten die voor de WOZ relevant zijn.
Wel onderstreept het onderzoek het belang van een zorgvuldige vergelijking tussen nieuwbouw en bestaande woningen. Daarbij moeten onder andere bouwjaar, kwaliteit, afwerking, energieprestatie, ligging en eventuele verschillen in de samenstelling van de koopprijs worden beoordeeld.
Een algemene verwijzing naar het hogere prijsniveau van nieuwbouw is daarom geen vervanging voor een objectgerichte onderbouwing van de vastgestelde WOZ-waarde.
Conclusie: nieuwbouw blijft onder druk staan
De onderzoeken van Brainbay, CBS en EIB laten gezamenlijk zien dat de Nederlandse nieuwbouwmarkt met verschillende uitdagingen te maken heeft.
Hoewel de mediane verkoopprijzen van nieuwbouw en bestaande woningen vrijwel gelijk zijn geworden, blijft nieuwbouw bij een vergelijking van gelijkwaardige woningen ruim 8% duurder. Tegelijkertijd dalen de nieuwbouwverkopen en blijft de kostprijs van woningontwikkeling een belangrijke factor.
Voor ontwikkelaars vormt vooral de verhouding tussen stichtingskosten en verkoopopbrengsten een aandachtspunt. Voor kopers speelt de totale aanschafprijs een belangrijke rol, inclusief afwerking en eventuele dubbele woonlasten.
Voor de WOZ-waardering benadrukken deze ontwikkelingen dat marktprijzen en verschillen in woningkenmerken zorgvuldig moeten worden geanalyseerd, zonder landelijke prijsverschillen rechtstreeks naar individuele woningen te vertalen.
Nieuwbouw ruim 8% duurder dan vergelijkbare bestaande woningen