De Hoge Raad bevestigt dat bij de WOZ-waardering de wettelijke overdrachts- en verkrijgingsfictie van artikel 17, tweede lid, Wet WOZ moeten worden toegepast. Dit betekent dat wordt uitgegaan van overdracht van de volle en onbezwaarde eigendom en de mogelijkheid voor de verkrijger om het object onmiddellijk en volledig in gebruik te nemen. Bestaande huurovereenkomsten mogen de waardering daarom niet rechtstreeks beïnvloeden. Ook wanneer een belegger de meestbiedende gegadigde is, blijven deze ficties van toepassing. De Hoge Raad verklaarde het cassatieberoep gegrond en verwees de zaak voor een nieuwe beoordeling.
Geschil over de WOZ-waarde van een verhuurd kantoorgebouw
De zaak betrof een kantoorgebouw in Zwolle met een verhuurbare oppervlakte van 9.641 m² en 148 parkeerplaatsen. Het gebouw was verhuurd aan de Staat der Nederlanden. In augustus 2009 was de huurovereenkomst met vijf jaar verlengd, waarbij onder meer een huurvrije periode van negen maanden was overeengekomen.
De eigenaar kocht het gebouw in mei 2010 voor € 18.600.000. Voor belastingjaar 2011, met waardepeildatum 1 januari 2010, stelde de gemeente de WOZ-waarde na bezwaar vast op € 18.410.000.
Gerechtshof Arnhem-Leeuwarden achtte deze waarde niet te hoog. Volgens het hof kon worden aangesloten bij de gerealiseerde verkoopprijs, omdat de transactie kort na de waardepeildatum had plaatsgevonden. Het hof vond bovendien dat bij een aankoop door een belegger de verhuurde staat niet noodzakelijk een waardeverminderende factor vormde.
In cassatie stond centraal of deze benadering verenigbaar was met de wettelijke WOZ-ficties.
Oordeel van de Hoge Raad
De Hoge Raad stelde voorop dat artikel 17, tweede lid, Wet WOZ twee waarderingsficties bevat.
De overdrachtsfictie houdt in dat bij de waardering wordt verondersteld dat de volle en onbezwaarde eigendom van de onroerende zaak kan worden overgedragen. Daarbij wordt geabstraheerd van bepaalde bestaande zakelijke rechten, zoals erfpacht en vruchtgebruik.
De verkrijgingsfictie houdt in dat de verkrijger de onroerende zaak onmiddellijk en volledig in gebruik kan nemen. Bij de waardering wordt daarom geen rekening gehouden met belemmeringen die voortvloeien uit bestaande huur- of pachtovereenkomsten.
Het doel van beide ficties is dat de WOZ-waarde zoveel mogelijk naar objectieve maatstaven wordt vastgesteld. Vergelijkbare vastgoedobjecten mogen niet uitsluitend door verschillen in eigendomssituatie of lopende huurovereenkomsten uiteenlopende WOZ-waarden krijgen.
De Hoge Raad oordeelde dat het hof ten onrechte was uitgegaan van een verkoopprijs die mede was bepaald door de bestaande huurovereenkomst.
Ook wanneer een belegger de meestbiedende gegadigde is, moet voor de WOZ-waarde worden uitgegaan van een object dat op de waardepeildatum vrij opleverbaar wordt verkocht.
De Hoge Raad vernietigde de hofuitspraak en verwees de zaak naar Gerechtshof 's-Hertogenbosch voor een nieuwe beoordeling. Daarbij stelde de Hoge Raad niet zelf vast dat de WOZ-waarde lager moest zijn, maar dat het hof een onjuist juridisch uitgangspunt had gehanteerd.
Praktische betekenis voor de WOZ-praktijk
De uitspraak heeft betekenis voor alle vastgoedobjecten die worden gewaardeerd volgens artikel 17, tweede lid, Wet WOZ, waaronder woningen, kantoren, winkels, bedrijfsruimten en logistiek vastgoed.
Bij de waardering moet onderscheid worden gemaakt tussen de feitelijke situatie en de juridische uitgangspunten van de Wet WOZ. Een object kan bijvoorbeeld langdurig verhuurd zijn of in erfpacht zijn uitgegeven, terwijl voor de WOZ-waarde moet worden uitgegaan van de wettelijke overdrachts- en verkrijgingsfictie.
Bij verhuurd vastgoed betekent dit dat bestaande huurcontracten niet bepalend mogen zijn voor de waarde. Dat geldt ook wanneer de contracthuur hoger of lager is dan de markthuur, of wanneer sprake is van een langlopend huurcontract met bijzondere voorwaarden.
De fictieve vrije opleverbaarheid betekent overigens niet dat de feitelijke eigenschappen van het vastgoed buiten beschouwing blijven. De ligging, oppervlakte, bouwkundige staat, gebruiksmogelijkheden en marktomstandigheden op de waardepeildatum blijven relevant.
Bij niet-woningen die met de huurwaardekapitalisatiemethode worden gewaardeerd, moet daarom worden uitgegaan van een marktconforme huurwaarde en een kapitalisatiefactor die aansluiten bij de wettelijke WOZ-uitgangspunten.
De Waarderingskamer bevestigt in hoofdstuk 6 van de Vraagbaak Waardebepaling Wet WOZ dat de WOZ-waarde bij toepassing van de kapitalisatiemethode niet gelijk hoeft te zijn aan de beleggingswaarde. Voor de WOZ wordt uitgegaan van een fictief vrij opleverbaar object, terwijl de beleggingswaarde mede kan worden bepaald door de feitelijke huurinkomsten en bestaande contractuele afspraken.
Beleggingstransacties in verhuurde staat kunnen wel als marktgegeven dienen, mits bij de waardering voldoende rekening wordt gehouden met de invloed van bestaande huurovereenkomsten en de wettelijke ficties.
Voor de WOZ-praktijk is daarom niet uitsluitend de gerealiseerde koopsom of bestaande huur bepalend, maar de waarde die onder toepassing van de wettelijke overdrachts- en verkrijgingsfictie aan het vastgoed moet worden toegekend.
Deze uitspraak vormt daarmee een belangrijk juridisch uitgangspunt voor de beoordeling en onderbouwing van WOZ-waarden, ongeacht of het vastgoed daadwerkelijk verhuurd is of door de eigenaar zelf wordt gebruikt.
WOZ-ficties bij verhuurd vastgoed: vrije opleverbaarheid blijft uitgangspunt