WOZ-waarde van incourant en bijzonder vastgoed

C​​​​ontact

De WOZ-waarde van incourant vastgoed wordt veelal vastgesteld met de gecorrigeerde vervangingswaarde (GVW). Deze waarderingsmethode wordt toegepast bij bijzondere gebouwen waarvoor onvoldoende bruikbare huur- en verkooptransacties beschikbaar zijn, zoals scholen, ziekenhuizen, laboratoria, industriële complexen en andere objecten met een specifieke functie.

Bij de gecorrigeerde vervangingswaarde wordt uitgegaan van de actuele stichtingskosten, de grondwaarde en correcties voor technische en functionele veroudering. De kenmerken, bestemming en gebruiksmogelijkheden van het vastgoed zijn daarbij van belang.

Niet ieder bijzonder gebouw is automatisch incourant. Welke waarderingsmethode wordt toegepast, hangt af van de wettelijke waarderingsgrondslag, de beschikbare marktgegevens en de specifieke eigenschappen van het object.

Hieronder worden de belangrijkste uitgangspunten van de WOZ-waardering van incourante niet-woningen toegelicht.

WOZ-waardering van incourant en bijzonder vastgoed uitgelegd:

Incourant vastgoed betreft onroerende zaken waarvoor geen goed ontwikkelde markt bestaat of waarvoor onvoldoende bruikbare huur- en verkooptransacties beschikbaar zijn om de waarde rechtstreeks uit marktgegevens af te leiden.

Dit komt vooral voor bij gebouwen met een bijzondere functie of specifieke inrichting.

Voorbeelden zijn:

  • Scholen en andere onderwijsgebouwen.
  • Ziekenhuizen en zorginstellingen.
  • Sporthallen en sportaccommodaties.
  • Industriële complexen met specifieke productievoorzieningen.
  • Energiecentrales en nutsvoorzieningen.
  • Laboratoria met specialistische voorzieningen.
  • Overheidsgebouwen en maatschappelijke voorzieningen.
  • Andere gebouwen met een beperkte alternatieve gebruiksmogelijkheid.

Incourant is niet hetzelfde als onverkoopbaar
Een incourant object kan wel degelijk worden verkocht. Het onderscheid is dat er vaak weinig vergelijkbare transacties beschikbaar zijn en dat het vastgoed voor een beperkte groep gebruikers geschikt is.
De waarde kan daardoor moeilijker rechtstreeks uit verkoopprijzen worden afgeleid.

Keuze van de waarderingsmethode
Voor de WOZ-waardering van niet-woningen geldt op grond van artikel 17, derde lid, Wet WOZ in beginsel de gecorrigeerde vervangingswaarde wanneer deze hoger is dan de waarde in het economische verkeer. Voor niet-woningen die als rijksmonument zijn geregistreerd geldt een bijzondere wettelijke uitzondering.

De gecorrigeerde vervangingswaarde is dus niet uitsluitend relevant voor incourant vastgoed. Ook bij andere niet-woningen kan deze waarderingsgrondslag van toepassing zijn.

Bij incourant vastgoed is de gecorrigeerde vervangingswaarde in de praktijk vaak de aangewezen methode, omdat voldoende vergelijkbare markttransacties ontbreken.

De gecorrigeerde vervangingswaarde (GVW) gaat uit van de investering die nodig is om een vergelijkbaar object te verkrijgen of opnieuw te realiseren, rekening houdend met de aard, bestemming en bestaande toestand van het vastgoed.

De berekening bestaat uit de grondwaarde en de gecorrigeerde vervangingswaarde van de opstallen.

Schematische berekening
GVW = grondwaarde + gecorrigeerde vervangingswaarde van de opstallen

De waarde van de opstallen wordt bepaald door de actuele vervangingskosten te corrigeren voor technische en functionele veroudering.

Opbouw van de opstallen
Bij de taxatie wordt doorgaans onderscheid gemaakt tussen drie onderdelen:

1. Ruwbouw
De constructieve onderdelen van het gebouw, zoals funderingen, draagconstructies, vloeren, gevels en daken.

2. Afbouw en inrichting
De bouwkundige afwerking en onderdelen die het gebouw geschikt maken voor het beoogde gebruik, zoals binnenwanden, plafonds, vloerafwerking en vaste inrichting.

3. Installaties
De gebouwgebonden technische voorzieningen, waaronder verwarmings-, ventilatie-, elektrische en andere relevante installaties.

Deze onderdelen kunnen verschillende bouwjaren, technische levensduren en restwaarden hebben.

Daarom worden zij bij de gecorrigeerde vervangingswaarde doorgaans afzonderlijk berekend.

Technische en functionele correcties
Op de vervangingswaarde van de verschillende onderdelen worden correcties toegepast voor technische veroudering. Daarnaast wordt beoordeeld of functionele veroudering aanleiding geeft tot een aanvullende waardecorrectie.

De berekening moet aansluiten bij de werkelijke bouwkundige uitvoering en de specifieke kenmerken van het object.

De stichtingskosten vormen de basis voor de vervangingswaarde van de opstallen.
Daarbij wordt uitgegaan van het actuele kostenniveau op de waardepeildatum. De historische bouwkosten zijn niet automatisch maatgevend.

Voor de waardering kunnen onder meer worden betrokken:

  • Bouwkosten van de ruwbouw.
  • Kosten van afbouw en inrichting.
  • Kosten van gebouwgebonden installaties.
  • Ontwerp- en advieskosten.
  • Overige relevante bijkomende bouwkosten.
  • Objectgebonden voorzieningen die tot de onroerende zaak behoren.

Taxatiewijzers en archetypen
Voor verschillende categorieën incourant vastgoed zijn landelijke taxatiewijzers beschikbaar.
Deze bevatten kengetallen voor onder meer de stichtingskosten per eenheid, waarbij vaak wordt gewerkt met gebouwtypen of archetypen.
Een archetype vertegenwoordigt een bepaalde bouwkundige uitvoering of functie.
Bij de toepassing moet worden beoordeeld of het gekozen archetype voldoende overeenkomt met het te waarderen object.
Een eenvoudig uitgevoerd gebouw kan bijvoorbeeld niet zonder nadere onderbouwing worden gewaardeerd met kengetallen die bedoeld zijn voor een aanzienlijk hoger afwerkings- of installatieniveau.

Afwijkingen van kengetallen
Wanneer het gebouw afwijkt van de standaarduitvoering, kunnen correcties nodig zijn.
Die kunnen betrekking hebben op afwijkende constructies, bijzondere voorzieningen, installaties of de bouwkundige kwaliteit.
Ook moeten daadwerkelijk gerealiseerde bouwkosten van vergelijkbare projecten worden betrokken wanneer deze voor de waardebepaling relevante informatie opleveren.

Btw en subsidies
Bij het bepalen van stichtingskosten kan ook de behandeling van btw en eventuele investeringssubsidies relevant zijn. De verwerking daarvan hangt af van de toepasselijke wettelijke waarderingsregels en de aard van de kosten of subsidie.

Stichtingskosten zijn daarmee niet zonder meer gelijk aan de historische investering of de boekwaarde van het vastgoed.

De grondwaarde vormt een afzonderlijk onderdeel van de gecorrigeerde vervangingswaarde.

Bij de waardering wordt in beginsel gekeken naar de investering die nodig is om een vergelijkbaar perceel grond met dezelfde relevante bestemming en gebruiksmogelijkheden op die locatie te verkrijgen.

Voor incourant vastgoed gaat het bijvoorbeeld om grond voor:

  • Onderwijs- en zorgvoorzieningen.
  • Industriële gebouwen en nutsvoorzieningen.
  • Sportaccommodaties.
  • Maatschappelijke voorzieningen.
  • Bijzondere bedrijfsgebouwen.

Grondprijzen en gronduitgifte
Bij de onderbouwing kunnen gemeentelijke gronduitgifteprijzen een belangrijke rol spelen.
Daarbij moet worden beoordeeld of deze prijzen betrekking hebben op vergelijkbare grond, met overeenkomstige gebruiksmogelijkheden en een vergelijkbaar uitgifteniveau.

Een grondprijs voor reguliere bedrijfsgrond is niet automatisch bruikbaar voor een object met een specifieke maatschappelijke bestemming.

Oppervlakte en terreinindeling
Naast de oppervlakte kunnen onder meer de volgende factoren relevant zijn:

  • Bereikbaarheid en ontsluiting.
  • Bebouwingsmogelijkheden.
  • Terreinindeling.
  • Infrastructuur en nutsvoorzieningen.
  • Parkeer- en manoeuvreerruimte.
  • Juridische en planologische beperkingen.

Overcapaciteit en overtollige grond
Een object kan beschikken over meer grond dan voor het huidige gebruik noodzakelijk is.
Dit leidt niet automatisch tot een lagere grondwaarde. De waarde hangt mede af van de zelfstandige gebruiks- en ontwikkelingsmogelijkheden van de grond.

Bij de waardering moet worden voorkomen dat dezelfde terreinvoorzieningen of grondonderdelen dubbel worden meegenomen.

Bij de gecorrigeerde vervangingswaarde wordt de vervangingswaarde van gebouwen en gebouwonderdelen gecorrigeerd voor technische veroudering.
Deze correctie hangt samen met de ouderdom, de technische staat, de verwachte levensduur en de restwaarde.

Technische levensduur
De technische levensduur is de periode waarin een gebouwonderdeel naar verwachting bruikbaar blijft, rekening houdend met zijn technische eigenschappen en het gebruik.
Ruwbouw, afbouw en installaties hebben doorgaans verschillende levensduren.

Daarom worden deze onderdelen afzonderlijk beoordeeld.

Resterende levensduur
De resterende levensduur is de periode waarin het gebouwonderdeel op de waardepeildatum naar verwachting nog bruikbaar is.
Deze hoeft niet overeen te komen met de oorspronkelijk geraamde levensduur minus de verstreken jaren.
Onderhoud, renovaties en de feitelijke technische staat kunnen aanleiding geven om de resterende levensduur opnieuw te beoordelen.

Restwaarde
De restwaarde is de waarde die aan een gebouwonderdeel wordt toegekend aan het einde van de geraamde technische levensduur.
De restwaarde is niet automatisch nihil.
De landelijke taxatiewijzers bevatten hiervoor kengetallen, maar de toepassing moet aansluiten op de werkelijke omstandigheden.

Berekening van de technische correctie
Bij de technische afschrijving wordt rekening gehouden met:

  • De vervangingswaarde.
  • De ouderdom van het onderdeel.
  • De verwachte totale levensduur.
  • De resterende levensduur.
  • De restwaarde.
  • De technische staat en relevante investeringen.

Een hoog afschrijvingspercentage is niet uitsluitend gerechtvaardigd doordat een gebouw oud is.

De correctie moet worden onderbouwd met de technische en economische omstandigheden die op de waardepeildatum relevant zijn.

Renovaties, moderniseringen en vervanging van installaties kunnen gevolgen hebben voor de technische levensduur en daarmee voor de gecorrigeerde vervangingswaarde.

De invloed hangt af van de aard en omvang van de werkzaamheden.

Regulier onderhoud
Regulier onderhoud is gericht op het in stand houden van het gebouw.
Dit leidt niet automatisch tot een nieuwe technische levensduur of een afzonderlijke waardeverhoging ter grootte van de onderhoudskosten.

Renovaties en moderniseringen
Bij ingrijpende renovaties kunnen gebouwonderdelen technisch worden vernieuwd.

Dat kan bijvoorbeeld betekenen dat:

  • Installaties een nieuw bouwjaar krijgen.
  • Afbouw en inrichting opnieuw worden gewaardeerd.
  • De resterende levensduur van de ruwbouw wordt aangepast.
  • De functionele geschiktheid van het object verandert.

Verschillende levensduren per onderdeel
Wanneer bij een ouder gebouw uitsluitend de installaties zijn vervangen, hoeft de ruwbouw niet automatisch dezelfde nieuwe technische levensduur te krijgen.
De verschillende onderdelen moeten afzonderlijk worden beoordeeld.

Levensduurverlenging
Als een gebouw langer bruikbaar blijft dan oorspronkelijk werd verwacht, kan aanleiding bestaan om de resterende levensduur te verlengen.
Daarbij moet worden onderzocht of ook de totale levensduur en restwaarde moeten worden aangepast.
Een levensduurverlenging mag niet uitsluitend worden gebaseerd op de constatering dat het gebouw nog steeds wordt gebruikt.

De feitelijke technische staat, het onderhoud, de investeringen en de verwachte toekomstige bruikbaarheid moeten de aangepaste uitgangspunten ondersteunen.

Naast technische veroudering kan sprake zijn van functionele veroudering.
Dit betekent dat een gebouw minder waarde heeft doordat het niet meer volledig aansluit bij de huidige eisen, gebruiksmogelijkheden of economische omstandigheden.

Bij de gecorrigeerde vervangingswaarde worden vier hoofdcategorieën onderscheiden.

1. Economische veroudering
Hiervan kan sprake zijn wanneer de behoefte aan een bepaald type gebouw of de beschikbare capaciteit is afgenomen.
Een gebouw kan daardoor groter of uitgebreider zijn dan voor het gebruik noodzakelijk is.

2. Verandering van bouwwijze
Wanneer een vergelijkbaar gebouw tegenwoordig op een goedkopere of doelmatigere manier kan worden gebouwd, kan de oorspronkelijke bouwwijze aanleiding geven tot een functionele correctie.

3. Belemmering in de gebruiksmogelijkheden
Een gebouw kan door zijn indeling, voorzieningen, constructie of toepasselijke regelgeving minder geschikt zijn geworden voor het beoogde gebruik.
Denk aan veranderde eisen op het gebied van veiligheid, milieu of capaciteit.

4. Excessieve gebruikskosten
Wanneer een gebouw aanzienlijk hogere gebruikskosten heeft dan een vergelijkbaar doelmatig object, kan dat de waarde voor de eigenaar verminderen.
Daarbij kan onder meer worden gedacht aan een ongunstige energieprestatie of bijzondere onderhouds- en exploitatiekosten.

Onderbouwing van functionele veroudering
Een functionele correctie moet aansluiten bij de specifieke omstandigheden van het object.
Niet iedere leegstand, verouderde installatie of hogere exploitatiekost rechtvaardigt automatisch een afzonderlijke waardevermindering.
Ook moet worden voorkomen dat omstandigheden die al in de technische veroudering zijn verwerkt opnieuw als functionele correctie worden meegenomen.

De verschillende correcties moeten gezamenlijk een aannemelijke waardering opleveren.

Bij commercieel geëxploiteerd incourant vastgoed kan de bedrijfswaarde een belangrijke rol spelen bij het bepalen van de gecorrigeerde vervangingswaarde.
De bedrijfswaarde geeft aan welke economische waarde het vastgoed voor de huidige eigenaar vertegenwoordigt, rekening houdend met het nut dat het object binnen de bedrijfsvoering heeft.

Commercieel geëxploiteerd vastgoed
Voor een commercieel geëxploiteerde incourante niet-woning mag de gecorrigeerde vervangingswaarde niet hoger worden gesteld dan de bedrijfswaarde.

Bij de beoordeling kan worden gekeken naar onder meer:

  • De economische omstandigheden binnen de bedrijfstak.
  • De inkomsten die met het vastgoed kunnen worden gegenereerd.
  • De noodzakelijke exploitatiekosten.
  • De toekomstige bruikbaarheid.
  • De benodigde investeringen.
  • Het economische nut voor de eigenaar.

Hierbij kunnen kasstroomberekeningen worden gebruikt om de bedrijfswaarde te onderbouwen.

Discounted Cashflow (DCF)
Een DCF-berekening kan een hulpmiddel zijn om toekomstige netto kasstromen contant te maken.
Daarbij moet onderscheid worden gemaakt tussen een DCF-berekening voor de marktwaarde en een berekening van de bedrijfswaarde binnen de gecorrigeerde vervangingswaarde.
Bij de bedrijfswaarde kunnen de exploitatieomstandigheden van de huidige eigenaar of gebruiker relevant zijn. De resultaten moeten echter worden beoordeeld in het licht van normale en reële omstandigheden binnen de betrokken bedrijfstak.

Maatschappelijk vastgoed
Bij niet-commercieel geëxploiteerd vastgoed, zoals bepaalde onderwijs- en zorggebouwen, wordt niet zonder meer uitgegaan van een commerciële bedrijfswaarde.
Hier staat vooral het nut van het object voor de eigenaar centraal, rekening houdend met de aard, bestemming en functionele geschiktheid.

Een beperkte commerciële opbrengst betekent daarom niet automatisch dat de gecorrigeerde vervangingswaarde even laag moet zijn.

Bij incourant vastgoed kunnen omvangrijke technische installaties en bedrijfsspecifieke voorzieningen aanwezig zijn.
Niet al deze onderdelen hoeven voor de WOZ te worden gewaardeerd.
De werktuigenvrijstelling houdt in dat de waarde van bepaalde werktuigen die onderdeel uitmaken van een onroerende zaak buiten aanmerking blijft.

Deze regeling is vooral relevant bij industriële complexen, productiebedrijven, energievoorzieningen en andere objecten met bijzondere installaties.

Voorwaarden voor de werktuigenvrijstelling
Voor toepassing moet worden beoordeeld of het onderdeel onder de wettelijke uitzondering valt.

Daarbij is onder meer van belang:

  • Of sprake is van een onroerend werktuig.
  • Of het werktuig dient voor een productieproces.
  • Of het zonder beschadiging van betekenis kan worden afgescheiden.
  • Of het geen zelfstandig gebouwd eigendom vormt.
  • Of het resterende gebouw of bouwwerk zijn uiterlijke herkenbaarheid behoudt.

Gebouwgebonden installaties
Installaties die noodzakelijk zijn voor het functioneren van een gebouw, zoals reguliere verwarmingsinstallaties en liften, vallen niet zonder meer onder de werktuigenvrijstelling.
Het onderscheid tussen productie-installaties en gebouwgebonden voorzieningen is daarom belangrijk.

Industriële en bijzondere objecten
Bij industriële complexen kan bijvoorbeeld sprake zijn van productieapparatuur, transportinstallaties, technische leidingen en andere bedrijfsspecifieke voorzieningen.
Per onderdeel moet worden vastgesteld of het tot de onroerende zaak behoort en, zo ja, of de werktuigenvrijstelling van toepassing is.
Een installatie is niet automatisch vrijgesteld doordat zij technisch kan worden verwijderd.

Invloed op de taxatie
Wanneer een onderdeel onder de werktuigenvrijstelling valt, moet worden voorkomen dat de waarde daarvan alsnog via bouwkosten of algemene installatiekengetallen in de WOZ-waarde wordt opgenomen.

De taxatie moet daarom voldoende inzicht geven in welke installaties zijn gewaardeerd en welke onderdelen buiten aanmerking zijn gelaten.

Voor de taxatie van incourant vastgoed worden landelijke taxatiewijzers gebruikt.
Het merendeel van deze taxatiewijzers is gericht op de gecorrigeerde vervangingswaarde van bijzondere niet-woningen.

Er bestaan onder meer taxatiewijzers voor:

  • Onderwijsgebouwen.
  • Ziekenhuizen en zorginstellingen.
  • Laboratoria.
  • Sportaccommodaties.
  • Overheidsgebouwen.
  • Industriële en nutsvoorzieningen.
  • Energievoorzieningen.
  • Culturele en maatschappelijke gebouwen.

De taxatiewijzers bevatten kengetallen en bandbreedtes voor onder meer stichtingskosten, technische levensduur, restwaarde en verouderingscorrecties.

Agrarisch vastgoed
Voor agrarische objecten bestaat een afzonderlijke taxatiewijzer.
De waardering van agrarische objecten vindt doorgaans plaats met een specifieke vergelijkingsmethode, waarbij verkoopcijfers en stichtingskosten van onderdelen worden geanalyseerd.
Agrarisch vastgoed wordt daarom niet zonder meer volgens dezelfde GVW-systematiek gewaardeerd als andere incourante niet-woningen.
Bij agrarische objecten speelt ook de wettelijke uitzondering voor bedrijfsmatig geëxploiteerde cultuurgrond een belangrijke rol.

Toepassing van taxatiekengetallen
Taxatiewijzers zijn hulpmiddelen voor de waardebepaling en vervangen niet de beoordeling van het afzonderlijke object.

Bij de toepassing moeten onder meer worden gecontroleerd:

  • Het gekozen objecttype en archetype.
  • De gebruikte oppervlakte en eenheden.
  • De gehanteerde stichtingskosten.
  • De verdeling tussen ruwbouw, afbouw en installaties.
  • De technische levensduur en restwaarde.
  • De correcties voor technische en functionele veroudering.
  • De behandeling van bijzondere voorzieningen.
  • De aansluiting op de relevante waardepeildatum.

WOZ-taxatieverslag
Bij een waardering op basis van de gecorrigeerde vervangingswaarde moet het taxatieverslag inzicht geven in de grondwaarde, de vervangingswaarde van de opstallen en de toegepaste correcties.
De opbouw moet herkenbaar zijn naar ruwbouw, afbouw/inrichting en installaties, met de daarbij behorende technische correcties.

Kwaliteitscontrole en onderbouwing
De Waarderingskamer houdt toezicht op de kwaliteit van de gemeentelijke WOZ-uitvoering. Gemeenten moeten daarbij zelf de kwaliteit en juistheid van hun taxaties controleren.
Bij een inhoudelijke beoordeling van een individueel object is van belang of de gebruikte kengetallen, objectgegevens, levensduren en correcties aansluiten op de werkelijke situatie.

Het gebruik van een landelijke taxatiewijzer betekent niet automatisch dat iedere berekende WOZ-waarde juist is. De gemeente moet de waardering met passende gegevens kunnen onderbouwen.

De informatie op deze pagina is gebaseerd op de Wet WOZ, de landelijke waarderingsrichtlijnen en de toelichtingen van de Waarderingskamer. De onderstaande bronnen behandelen de gecorrigeerde vervangingswaarde, technische en functionele veroudering, taxatiewijzers, werktuigenvrijstelling en de onderbouwing van incourante WOZ-objecten.