WOZ-waarde en inkomstenbelasting: box 1 en box 3
De WOZ-waarde speelt een belangrijke rol bij de inkomstenbelasting. Voor een eigen woning die als hoofdverblijf wordt gebruikt, vormt de WOZ-waarde de grondslag voor het eigenwoningforfait in box 1. Bij tweede woningen en verhuurde woningen wordt de WOZ-waarde gebruikt voor de fiscale waardering in box 3.
De fiscale gevolgen hangen af van de functie en het gebruik van het vastgoed. Voor een eigen woning, vakantiewoning, verhuurde woning of zakelijk gebruikt pand kunnen verschillende regels gelden.
Ook kan een gewijzigde WOZ-waarde gevolgen hebben voor de belastingaangifte. Daarbij is van belang welk belastingjaar en welke WOZ-beschikking worden gebruikt.
Hieronder worden de belangrijkste regels over de WOZ-waarde en inkomstenbelasting toegelicht, waaronder het eigenwoningforfait, de belastingheffing in box 3, de leegwaarderatio en het werkelijk rendement op vastgoed.
Hoe beïnvloedt de WOZ-waarde de inkomstenbelasting?:
De belasting op inkomen maakt een onderscheid tussen diverse vormen van inkomen en vermogen. Voor vastgoed zijn vooral box 1 en box 3 van toepassing.
Box 1: inkomen uit werk en woning
Een eigen huis dat als hoofdverblijf wordt aangemerkt, valt in beginsel onder de eigenwoningregeling van box 1. De WOZ-waarde speelt een rol bij het bepalen van het eigenwoningforfait, dat bij het belastbare inkomen wordt opgeteld. Daartegenover kunnen, onder bepaalde voorwaarden, hypotheekrente en andere kosten gerelateerd aan de eigenwoningschuld worden afgetrokken.
Box 3: inkomen uit sparen en beleggen
In beginsel worden tweede woningen, vakantiewoningen en particuliere beleggingspanden gerekend tot het vermogen in box 3. Voor de fiscale waardering van woningen in Nederland wordt meestal de WOZ-waarde gebruikt. Voor woningen die verhuurd zijn, kan er onder bepaalde voorwaarden een lagere fiscale waarde gelden door het toepassen van de leegwaarderatio.
Bedrijfsmatig vastgoed
Vastgoed dat deel uitmaakt van het vermogen van een onderneming, wordt niet simpelweg in box 3 opgenomen. Wanneer een ondernemer een commercieel pand tot zijn ondernemingsvermogen rekent, wordt dit vastgoed behandeld volgens de regels voor winst uit onderneming in box 1. Bovendien kunnen vastgoedactiviteiten onder bepaalde omstandigheden resulteren in resultaat uit overige werkzaamheden in box 1. Vastgoed dat in handen is van een BV valt onder de fiscale regels van de vennootschapsbelasting en niet direct onder box 3 van de aandeelhouder.
De WOZ-waarde heeft dus niet voor ieder vastgoedobject dezelfde fiscale functie.
De fiscale kwalificatie is bepalend voor de manier waarop de waarde doorwerkt.
Het eigenwoningforfait is een belastingverhoging die geldt voor woningen die als hoofdverblijf dienen. Dit bedrag wordt berekend op basis van de WOZ-waarde en de percentages die voor het betreffende belastingjaar zijn vastgesteld.
Berekening
De algemene berekening luidt:
Eigenwoningforfait = WOZ-waarde × toepasselijk forfaitpercentage.
Bij hogere WOZ-waarden geldt een bijzondere berekening met een afzonderlijk percentage voor het gedeelte boven de wettelijke grens.
Eigenwoningforfait in 2026
In 2026 bedraagt het eigenwoningforfait voor woningen met een WOZ-waarde tussen € 75.000 en € 1.350.000 doorgaans 0,35% van de WOZ-waarde. Voor woningen met een waarde die hoger is dan € 1.350.000 geldt een extra bijtelling (villataks) voor het deel dat deze grens overschrijdt. Voor woningen met een lagere WOZ-waarde zijn er andere percentages van toepassing. De bedragen en grenzen worden jaarlijks herzien.
Gedeeltelijk eigendom
Wanneer meerdere personen gezamenlijk eigenaar zijn van een woning, is het noodzakelijk om te bepalen welk deel van de woning en de bijbehorende eigenwoningschuld aan elke belastingplichtige moet worden toegerekend. Voor fiscale partners bestaan er speciale regels met betrekking tot de verdeling van inkomsten en aftrekposten.
Niet het hele jaar een eigen woning
Wanneer een woning slechts een gedeelte van het jaar als eigen woning in box 1 kwalificeert, wordt het eigenwoningforfait volgens de daarvoor geldende regels naar tijdsgelang berekend.
Dit kan bijvoorbeeld relevant zijn bij aankoop, verkoop of een verhuizing.
WOZ-waarde en hypotheekschuld
De hoogte van de hypotheekschuld verandert de WOZ-waarde niet.
De WOZ-waarde bepaalt de bijtelling. De fiscale aftrek van hypotheekrente wordt afzonderlijk beoordeeld.
Voor de inkomstenbelasting wordt in beginsel de WOZ-waarde gebruikt die is vastgesteld voor het kalenderjaar waarover aangifte wordt gedaan.
De bijbehorende waardepeildatum ligt één jaar vóór het belastingjaar.
Voorbeeld belastingjaar 2026
| Onderdeel | Datum |
|---|---|
| Aangiftejaar | 2027 |
| WOZ-beschikking | 2027 |
| Waardepeildatum | 1 januari 2026 |
De WOZ-waarde van 2026 wordt doorgaans aan het begin van dat jaar door de gemeente bekendgemaakt. Deze waarde is essentieel voor het eigenwoningforfait en de reguliere waardering van woningen in box 3 in Nederland.
Verschil tussen belastingjaar en waardepeildatum
De waardepeildatum is de datum waarop de marktwaarde wordt vastgesteld. Het belastingjaar is het jaar waarin de fiscale regels van toepassing zijn. Het is cruciaal om deze twee datums niet met elkaar te verwisselen.
Vooraf ingevulde WOZ-waarde
De Belastingdienst beschikt meestal over de WOZ-waarde die door de gemeente is vastgesteld. In de aangifte kan deze waarde al automatisch zijn ingevuld. Het blijft echter essentieel om te controleren of de juiste beschikking en het juiste object zijn gebruikt.
Wijzigingen van de woning
Een verbouwing, uitbreiding, sloop of andere relevante aanpassing kan gevolgen hebben voor de WOZ-beschikking. Het is van belang om de wettelijke waardepeildatum en eventuele afwijkende toestandspeildatum in acht te nemen. De belastingaangifte volgt in principe de WOZ-waarde die geldt voor het desbetreffende belastingjaar.
Bij woningen met een hoge WOZ-waarde geldt er een afwijkende berekening binnen het eigenwoningforfait. Deze regeling staat in de praktijk bekend als de villataks.
Verhoogd eigenwoningforfait
Voor belastingjaar 2026 geldt bij een WOZ-waarde boven € 1.350.000:
- Een eigenwoningforfait van € 4.725 over de waarde tot deze grens.
- Een aanvullende bijtelling van 2,35% over het gedeelte van de WOZ-waarde boven € 1.350.000.
Het hogere percentage wordt dus niet toegepast op de volledige WOZ-waarde.
Waarom is de WOZ-waarde van belang?
De verhoogde bijtelling kan ervoor zorgen dat een waardeverandering bij duurdere woningen relatief sterk doorwerkt in het belastbare inkomen.
Vooral het gedeelte van de WOZ-waarde boven de wettelijke grens is daarbij relevant.
Verschil met OZB
Het verhoogde eigenwoningforfait is een regeling binnen de inkomstenbelasting.
De gemeentelijke OZB wordt afzonderlijk berekend op basis van de gemeentelijke belastingverordening.
Een woning met een hoge WOZ-waarde valt daardoor niet automatisch onder een bijzonder OZB-tarief vanwege de villataks.
Tijdelijke wijzigingen
De inkomenseffecten zijn afhankelijk van het belastingjaar en de fiscale omstandigheden. Een woning die gedurende het jaar wordt verkocht of niet langer als eigen woning wordt erkend, wordt beoordeeld volgens de relevante regels voor de betreffende periode.
Controle van de WOZ-waarde
Bij een woning met een hoge WOZ-waarde zijn onder andere de gekozen referentiewoningen, de grondwaarde, eventuele bijgebouwen, de onderhoudstoestand en speciale kenmerken van het object van groot belang. Hoewel de waarderingsregels gelijk zijn aan die voor andere woningen, kan een waardecorrectie fiscaal een ander effect hebben door de hogere bijtelling die boven de grens ligt.
Als je een eigen woning bezit zonder of met een lage eigenwoningschuld, kan het eigenwoningforfait hoger zijn dan de aftrekbare kosten. Voor deze omstandigheden is er de regeling die bekendstaat als de Wet Hillen.
Hoe werkt de regeling?
Wanneer de aftrekbare eigenwoningkosten lager zijn dan het eigenwoningforfait, kan onder voorwaarden een aanvullende aftrek worden toegepast.
Deze aftrek vermindert het positieve saldo van de inkomsten en aftrekposten voor de eigen woning.
Afbouw van de aftrek
De aftrek wordt sinds 2019 geleidelijk afgebouwd.
In 2026 bedraagt de aftrek 71,867% van het verschil tussen het eigenwoningforfait en de relevante aftrekbare eigenwoningkosten.
Hierdoor wordt een groter gedeelte van dat verschil tot het belastbare inkomen gerekend dan vóór de afbouw.
Invloed van de WOZ-waarde
Een hogere WOZ-waarde kan leiden tot een hoger eigenwoningforfait.
Wanneer de aftrekbare kosten beperkt zijn, kan daardoor ook het positieve saldo stijgen waarop de regeling voor een kleine eigenwoningschuld wordt toegepast.
Niet iedere hypotheekvrije woning heeft dezelfde belastingdruk
De fiscale uitkomst hangt onder meer af van:
- De WOZ-waarde.
- Het toepasselijke eigenwoningforfait.
- De eventuele eigenwoningschuld.
- De aftrekbare kosten.
- De toepasselijke regeling voor een kleine eigenwoningschuld.
- De overige fiscale omstandigheden.
Een hypotheekvrije woning is daarom niet automatisch vrijgesteld van een bijtelling in box 1.
Een tweede woning die niet als hoofdverblijf fungeert, behoort in principe tot het vermogen in box 3. Dit is bijvoorbeeld het geval bij een vakantiehuis, een pied-à-terre of een andere woning die privé wordt gehouden.
Nederlandse tweede woning
Bij de fiscale waardering van een tweede woning in Nederland wordt normaal gesproken de WOZ-waarde gebruikt, met als waardepeildatum 1 januari van het jaar dat voorafgaat aan het aangiftejaar. Voor het belastingjaar 2026 is dit de WOZ-waarde met peildatum 1 januari 2025.
Buitenlandse tweede woning
Bij de taxatie van een tweede woning in het buitenland wordt doorgaans uitgegaan van de waarde in het economische verkeer in onbewoonde staat op de relevante fiscale peildatum. De WOZ-waarde zoals in Nederland is hierbij niet als wettelijke waarderingsgrondslag beschikbaar. Bovendien kunnen er regels bestaan die dubbele belastingheffing op buitenlandse vastgoedobjecten voorkomen.
Hypotheekschuld
Een lening voor een tweede woning valt doorgaans niet onder de eigenwoningregeling van box 1.
De schuld kan onder voorwaarden wel in box 3 worden betrokken, rekening houdend met de toepasselijke schuldendrempels en andere fiscale regels.
Vakantiewoning
Een vakantiehuis dat uitsluitend voor eigen gebruik wordt aangewend, kan ook onder box 3 vallen. Indien de woning daarnaast wordt verhuurd, dient te worden beoordeeld of de activiteiten verder reiken dan normaal vermogensbeheer. Bij intensieve dienstverlening of werkzaamheden kunnen de opbrengsten in sommige gevallen in box 1 belast worden.
Erfpacht
Wanneer het gaat om een tweede woning op erfpachtgrond, kan er een fiscale correctie gelden voor de waarde van toekomstige canonbetalingen. Volgens de geldende regeling wordt deze waarde doorgaans vastgesteld op zeventien keer de jaarlijkse erfpachtcanon.
Een particuliere verhuurde woning behoort in beginsel tot het vermogen in box 3, tenzij de omstandigheden aanleiding geven tot een andere fiscale kwalificatie. Voor Nederlandse woningen vormt de WOZ-waarde het uitgangspunt voor de fiscale waardering.
Leegwaarderatio
Wanneer een woning langdurig wordt verhuurd en de huurder recht heeft op huurbescherming, kan onder voorwaarden de leegwaarderatio worden toegepast. Dit is een percentage waarmee de WOZ-waarde wordt vermenigvuldigd om de fiscale waarde van de verhuurde woning te bepalen.
Berekening
Fiscale waarde verhuurde woning = WOZ-waarde × toepasselijke leegwaarderatio.
De leegwaarderatio hangt af van de verhouding tussen de jaarlijkse kale huur en de WOZ-waarde.
Voor de jaren 2023 tot en met 2026 gelden percentages volgens de wettelijke tabel.
Niet iedere verhuursituatie komt in aanmerking
De leegwaarderatio geldt niet automatisch voor:
- Tijdelijke verhuur zonder de vereiste huurbescherming.
- Verhuur aan gelieerde partijen onder niet-marktconforme voorwaarden.
- Andere situaties die buiten de wettelijke regeling vallen.
Bij verhuur aan een gelieerde partij onder onzakelijke voorwaarden geldt volgens de fiscale regels een percentage van 100% van de WOZ-waarde.
Gedeeltelijk verhuurde woning
Wanneer slechts een deel van een woning wordt verhuurd, moet worden vastgesteld welke waarde aan het verhuurde gedeelte kan worden toegerekend.
Ook moet worden onderzocht of dat gedeelte zelfstandig is en of de voorwaarden voor de leegwaarderatio gelden.
Erfpacht en verhuur
Bij een verhuurde woning op erfpachtgrond kunnen zowel de fiscale regels voor erfpacht als de leegwaarderatio relevant zijn.
De berekening kent specifieke voorschriften. Beide correcties mogen daarom niet zonder meer los van elkaar worden toegepast.
WOZ-waarde blijft ongewijzigd
De leegwaarderatio is een fiscale waarderingsregeling.
Toepassing hiervan leidt niet tot een vermindering van de gemeentelijke WOZ-beschikking.
In box 3 wordt belasting geheven over het voordeel uit sparen en beleggen.
Voor 2026 wordt in beginsel uitgegaan van een wettelijk berekend forfaitair rendement. Onder de Wet tegenbewijsregeling box 3 kan een lager werkelijk rendement tot een lagere belastingheffing leiden.
Forfaitair rendement
Bij de forfaitaire berekening worden bezittingen en schulden volgens de wettelijke categorieën behandeld.
Tweede woningen en andere onroerende zaken behoren in beginsel tot de categorie overige bezittingen.
De WOZ-waarde kan daardoor invloed hebben op de omvang van het vermogen waarover het forfaitaire rendement wordt berekend.
Werkelijk rendement
Wanneer het werkelijke rendement over het totale box 3-vermogen lager is dan het forfaitaire rendement, kan de belastingplichtige dit volgens de toepasselijke regels doorgeven.
Bij vastgoed kunnen onder meer relevant zijn:
- Ontvangen kale huur.
- Waardestijging of waardedaling.
- Bepaalde rente op schulden.
- De fiscale waardering bij aanvang en einde van het jaar.
- Aan- en verkopen gedurende het jaar.
Bij de berekening van het werkelijk rendement worden de reguliere onderhouds- en exploitatiekosten niet zonder meer afgetrokken.
WOZ-waarden van opeenvolgende jaren
Bij de berekening van waardeveranderingen van Nederlandse woningen kunnen de WOZ-waarden van opeenvolgende waardepeildata worden gebruikt.
Voor het werkelijk rendement in 2026 is daarom niet uitsluitend de WOZ-beschikking 2026 van belang. Ook de WOZ-waarde met waardepeildatum 1 januari 2026, die op de beschikking 2027 staat, kan nodig zijn.
Geen afzonderlijke keuze per pand
Het werkelijk rendement wordt beoordeeld op het niveau van het relevante box 3-vermogen.
Een waardedaling van één woning betekent daarom niet automatisch dat de totale box 3-heffing lager wordt.
Ook de inkomsten en waardeveranderingen van andere bezittingen en de toepasselijke behandeling van schulden spelen een rol.
Verschil tussen markthuur en WOZ-waarde
De WOZ-waarde is geen directe berekening van de huurinkomsten.
Bij het werkelijk rendement worden opbrengsten en waardeveranderingen volgens de fiscale regels afzonderlijk beoordeeld.
Vanaf belastingjaar 2026 geldt bij de berekening van het werkelijk rendement in box 3 een bijzondere bijtelling voor het eigen gebruik van een tweede woning of andere onroerende zaak. Deze regeling moet worden onderscheiden van het eigenwoningforfait in box 1.
Wanneer geldt de bijtelling?
De bijtelling is relevant wanneer een onroerende zaak geheel of gedeeltelijk voor eigen gebruik beschikbaar is.
Dit kan bijvoorbeeld gaan om een vakantiewoning die niet of slechts een gedeelte van het jaar wordt verhuurd.
Twee berekeningsmogelijkheden
Voor 2026 biedt de Belastingdienst twee mogelijkheden:
- De economische huurwaarde die onder normale omstandigheden voor het eigen gebruik zou kunnen worden gerealiseerd.
- Een forfaitaire berekening van 5,06% van de relevante WOZ-waarde, aangepast aan de periode waarin de woning voor eigen gebruik beschikbaar is.
Bij de tweede methode wordt voor 2026 uitgegaan van de WOZ-waarde met waardepeildatum 1 januari 2025.
Beschikbaarheid voor eigen gebruik
Bij de forfaitaire methode wordt rekening gehouden met de dagen waarop de woning voor eigen gebruik beschikbaar is.
Dit geldt ook wanneer de eigenaar de woning op die dagen feitelijk niet gebruikt.
Voor dagen waarop de woning wordt verhuurd of verpacht, geldt de bijtelling voor eigen gebruik niet.
Ook voor perioden waarin een onroerende zaak door bouw- of verbouwingswerkzaamheden niet kan worden gebruikt, kunnen uitzonderingen gelden.
Samenhang met huurinkomsten
Wanneer een vakantiewoning gedeeltelijk wordt verhuurd, kunnen de werkelijke huurinkomsten en de bijtelling voor eigen gebruik allebei relevant zijn voor verschillende perioden. Daarnaast kan de waardeverandering van de woning onderdeel uitmaken van het werkelijke rendement.
Geen extra gemeentelijke belasting
De bijtelling voor eigen gebruik is een fiscale regeling binnen box 3.
Zij verandert de WOZ-waarde zelf niet en leidt niet tot een afzonderlijke gemeentelijke WOZ-heffing.
Een wijziging van de WOZ-waarde kan doorwerken in de inkomstenbelasting wanneer deze waarde onderdeel vormt van de fiscale berekening.
De gevolgen hangen af van de fiscale categorie, het belastingjaar en de toepasselijke waarderingsregels.
Gevolgen voor box 1
Wanneer de WOZ-waarde van de eigen woning wordt verminderd, kan dit leiden tot een lager eigenwoningforfait.
Bij woningen met een hoge WOZ-waarde kan vooral het gedeelte boven de grens voor het verhoogde eigenwoningforfait relevant zijn.
Ook de regeling voor geen of een kleine eigenwoningschuld kan invloed hebben op de uiteindelijke fiscale uitkomst.
Gevolgen voor box 3
Bij tweede en verhuurde woningen kan een gewijzigde WOZ-waarde gevolgen hebben voor:
- De fiscale waarde van het vastgoed.
- De berekening van de leegwaarderatio.
- Het forfaitair berekende box 3-inkomen.
- De berekening van het werkelijk rendement.
- De bijtelling voor eigen gebruik vanaf 2026.
Een verlaging van één WOZ-waarde leidt niet in alle gevallen tot een evenredige verlaging van de inkomstenbelasting.
Bezwaar tegen de WOZ-beschikking
De WOZ-waarde wordt vastgesteld door de gemeente.
Wanneer de waarde onjuist is, moet deze volgens de regels van de Wet WOZ worden betwist.
De bezwaartermijn bedraagt in beginsel zes weken na de bekendmaking van de beschikking, met inachtneming van de wettelijke termijnregels.
Aangifte inkomstenbelasting aanpassen
Wanneer een WOZ-waarde na bezwaar wordt gewijzigd, moet worden beoordeeld of de aangifte inkomstenbelasting moet worden aangepast.
Als de aangifte nog kan worden gewijzigd, kan de nieuwe waarde daarin worden verwerkt.
Wanneer al een definitieve aanslag is vastgesteld, moet worden beoordeeld welke mogelijkheden bestaan voor bezwaar of een verzoek om vermindering.
Afzonderlijke procedures
De WOZ-beschikking en de aanslag inkomstenbelasting worden door verschillende instanties vastgesteld.
Een WOZ-bezwaar bij de gemeente geldt daarom niet automatisch als bezwaar tegen de aanslag inkomstenbelasting.
Benodigde gegevens
Voor de beoordeling kunnen onder meer relevant zijn:
- De oorspronkelijke en gewijzigde WOZ-beschikking.
- Het betreffende belastingjaar.
- De aangifte inkomstenbelasting.
- De voorlopige of definitieve aanslag.
- Gegevens over eigendom en gebruik.
- Eventuele huurcontracten.
- De toegepaste leegwaarderatio.
- Gegevens voor het werkelijk rendement in box 3.
De fiscale gevolgen moeten per belastingjaar worden beoordeeld.
De informatie op deze pagina is gebaseerd op de Wet inkomstenbelasting 2001, de Wet tegenbewijsregeling box 3 en de toelichtingen van de Belastingdienst.
De onderstaande bronnen geven verdere uitleg over het eigenwoningforfait, de fiscale waardering van tweede en verhuurde woningen en de berekening van het werkelijk rendement.
- Belastingdienst – Eigenwoningforfait berekenen
- Belastingdienst – Welke WOZ-waarde moet ik invullen?
- Belastingdienst – Geen of een kleine eigenwoningschuld
- Belastingdienst – Tweede woning in box 3
- Belastingdienst – Overige onroerende zaken
- Belastingdienst – Waarde verhuurde woning
- Belastingdienst – Tabel leegwaarderatio
- Belastingdienst – Wat is mijn werkelijk rendement?
- Belastingdienst – Rekenvoorbeelden werkelijk rendement
- Belastingdienst – Verzoek om vermindering aanslag inkomstenbelasting
- Wet inkomstenbelasting 2001