WOZ-waarde en fiscale afschrijving van bedrijfspanden

C​​​​ontact

De WOZ-waarde bepaalt mede hoeveel een ondernemer of vennootschap fiscaal mag afschrijven op een bedrijfspand. Voor gebouwen geldt namelijk een wettelijke bodemwaarde. Zodra de fiscale boekwaarde deze bodemwaarde heeft bereikt, is verdere reguliere afschrijving niet toegestaan.

Sinds 2024 is de bodemwaarde voor gebouwen in de inkomstenbelasting en vennootschapsbelasting in beginsel gelijk aan 100% van de WOZ-waarde. Voor bepaalde gebouwen in eigen gebruik kan nog overgangsrecht gelden.

Bij de berekening spelen ook de aanschafkosten, restwaarde, gebruiksduur, ondergrond en aanhorigheden een rol. Daarnaast moet worden vastgesteld of de fiscale afschrijving betrekking heeft op hetzelfde gebouw als waarvoor de gemeente een WOZ-beschikking heeft afgegeven.

Hieronder wordt uitgelegd hoe de WOZ-waarde en fiscale afschrijving samenhangen en welke gevolgen een gewijzigde WOZ-waarde kan hebben voor de fiscale winst.

Hoe beïnvloedt de WOZ-waarde de fiscale afschrijving?:

Een ondernemer of vennootschap kan een gebouw gebruiken om inkomsten te verwerven. De aanschaf- of voortbrengingskosten van dat gebouw worden in beginsel niet volledig in één jaar als kosten ten laste van de winst gebracht.
In plaats daarvan kunnen de kosten, voor zover zij voor afschrijving in aanmerking komen, worden verdeeld over de verwachte economische gebruiksduur.

Waarom wordt afgeschreven?
Een gebouw kan door gebruik, slijtage en economische veroudering in waarde verminderen.
Bij de fiscale winstberekening wordt deze waardevermindering onder voorwaarden verwerkt als afschrijving.
De fiscale afschrijving is daarmee een kostenpost die de belastbare winst kan verminderen.

Welke vastgoedobjecten komen in aanmerking?
De regeling kan onder meer relevant zijn voor:

  • Kantoorgebouwen en laboratoria.
  • Winkels en supermarkten.
  • Bedrijfsruimten.
  • Industriële gebouwen.
  • Distributiecentra.
  • Horeca- en hotelgebouwen.
  • Zorg- en maatschappelijk vastgoed.
  • Agrarische bedrijfsgebouwen.
  • Andere gebouwen die tot het ondernemings- of resultaatvermogen behoren.

Wanneer is afschrijving toegestaan?
Voor reguliere fiscale afschrijving moet sprake zijn van een bedrijfsmiddel waarop volgens de toepasselijke winstregels kan worden afgeschreven.
Daarbij moet het gebouw behoren tot het fiscale vermogen waarvoor die winstregels gelden.

Een particuliere woning in box 3 of een eigen woning die als hoofdverblijf in box 1 wordt behandeld, valt niet onder dezelfde regeling voor afschrijving op bedrijfsgebouwen.

Afschrijving en WOZ
De WOZ-waarde bepaalt niet rechtstreeks het jaarlijkse bedrag van de normale afschrijving. Zij vormt de ondergrens waarbeneden de fiscale boekwaarde door reguliere afschrijving niet mag dalen.

De fiscale bodemwaarde is de waarde tot waar een gebouw voor de fiscale winstberekening mag worden afgeschreven.
De regeling is opgenomen in artikel 3.30a van de Wet inkomstenbelasting 2001 en werkt via de Wet op de vennootschapsbelasting 1969 ook door bij vennootschappen.

Bodemwaarde vanaf 2024
Sinds 1 januari 2024 is de bodemwaarde voor gebouwen in beginsel gelijk aan 100% van de WOZ-waarde.
Dit geldt zowel voor gebouwen die de onderneming zelf gebruikt als voor gebouwen die voor de verhuur worden aangehouden.

Regel voor de afschrijving
De wettelijke hoofdregel luidt:
Afschrijving op een gebouw is slechts mogelijk wanneer de fiscale boekwaarde hoger is dan de bodemwaarde.
De jaarlijkse afschrijving mag niet hoger zijn dan het verschil tussen beide waarden.

De bodemwaarde is geen restwaarde
Het is essentieel om de fiscale bodemwaarde te scheiden van de restwaarde. De restwaarde is het bedrag dat men verwacht te realiseren aan het einde van de economische gebruiksperiode en is van belang voor de standaard afschrijvingsberekeningen. De bodemwaarde daarentegen is een wettelijke fiscale drempel die gekoppeld is aan de WOZ-waarde.

Ook de WOZ-waarde kan veranderen
Gemeenten bepalen jaarlijks een nieuwe WOZ-waarde, wat betekent dat de fiscale bodemwaarde per belastingjaar kan fluctueren. Een stijgende WOZ-waarde kan de beschikbare afschrijvingsruimte verminderen. Aan de andere kant kan een dalende WOZ-waarde, mits aan bepaalde voorwaarden voldaan is, opnieuw mogelijkheden voor afschrijving bieden, zolang de fiscale boekwaarde nog boven de nieuwe bodemwaarde blijft.

Bij de berekening van de normale afschrijving worden de aanschafwaarde, de aan de grond toe te rekenen waarde, de verwachte restwaarde en de economische gebruiksduur betrokken.

Normale afschrijvingsberekening
De Belastingdienst hanteert hiervoor de volgende berekening:
Jaarlijkse afschrijving = (aanschafwaarde − grondwaarde − restwaarde opstal) ÷ economische gebruiksduur.

De gebruikte bedragen moeten aansluiten op de fiscale kostprijs en de toepasselijke regels.

Aanschafwaarde
De fiscale aanschafwaarde kan naast de koopprijs ook bepaalde bijkomende kosten omvatten.
Bij zelf gerealiseerde gebouwen kunnen de relevante voortbrengingskosten onderdeel zijn van de fiscale kostprijs.

Grondwaarde
Grond slijt in fiscale zin niet op dezelfde manier als een gebouw. Daarom wordt bij de normale afschrijvingsberekening rekening gehouden met het deel van de aanschafprijs dat aan de grond toerekenbaar is.

Restwaarde en gebruiksduur
De restwaarde en de economische gebruiksduur moeten aansluiten op de aard van het gebouw en de te verwachten gebruiksmogelijkheden.
Een specialistisch bedrijfsgebouw kan een andere economische gebruiksduur hebben dan een regulier kantoor of magazijn.

Toets aan de bodemwaarde
Nadat de normale afschrijving is berekend, moet worden gecontroleerd of daardoor de fiscale boekwaarde onder de bodemwaarde zou dalen.
De daadwerkelijk toegestane afschrijving is beperkt tot de beschikbare ruimte boven de bodemwaarde.
Wanneer die ruimte ontbreekt, mag geen reguliere fiscale afschrijving meer worden toegepast.

De fiscale afschrijving op gebouwen is relevant voor zowel ondernemers in de inkomstenbelasting als vennootschappen die vennootschapsbelasting betalen. De wettelijke bodemwaarde is inmiddels in belangrijke mate gelijkgetrokken.

Ondernemers in de inkomstenbelasting
Voor ondernemers en resultaatgenieters in de inkomstenbelasting gold tot en met 2023 een verschil tussen:

  • Gebouwen in eigen gebruik: bodemwaarde van 50% van de WOZ-waarde.
  • Gebouwen ter belegging: bodemwaarde van 100% van de WOZ-waarde.

Sinds 2024 is de bodemwaarde voor beide categorieën in beginsel gelijk aan 100% van de WOZ-waarde.

Vennootschapsbelasting
Voor vennootschappen geldt sinds 2019 in beginsel een bodemwaarde van 100% van de WOZ-waarde.
Daarbij maakt het voor de hoogte van de bodemwaarde niet uit of het gebouw door de vennootschap zelf wordt gebruikt of wordt verhuurd.

Belang van eerdere belastingjaren
Bij het beoordelen van afschrijvingen over eerdere jaren moet worden uitgegaan van de wetgeving die in dat jaar gold.
Een afschrijving uit een ouder belastingjaar mag niet zonder meer worden beoordeeld aan de hand van de huidige bodemwaarderegels.

Terbeschikkingstelling aan een eigen BV
Wanneer een natuurlijk persoon een privépand ter beschikking stelt aan een eigen BV, kan de terbeschikkingstellingsregeling van toepassing zijn.
Het resultaat behoort dan onder de daarvoor geldende voorwaarden tot box 1.
Ook bij deze fiscale resultaatberekening kunnen de regels over de bodemwaarde van gebouwen relevant zijn.
De situatie moet worden onderscheiden van een pand dat daadwerkelijk eigendom is van de BV en van vastgoed dat als gewone particuliere belegging in box 3 wordt aangehouden.

Bij de verhoging van de bodemwaarde voor ondernemers in de inkomstenbelasting per 1 januari 2024 is overgangsrecht ingevoerd.
Dit is bedoeld voor bepaalde gebouwen in eigen gebruik waarop vóór 2024 nog geen drie volledige boekjaren was afgeschreven.

Voorwaarden voor het overgangsrecht
Onder de wettelijke voorwaarden kan het overgangsrecht van toepassing zijn wanneer:

  • Het gebouw vóór 1 januari 2024 al tot het ondernemings- of resultaatvermogen behoorde.
  • Het gebouw vóór die datum in eigen gebruik was genomen.
  • Vóór 2024 al op het gebouw werd afgeschreven.
  • Er nog geen drie volledige boekjaren aan afschrijving hadden plaatsgevonden.

Welke bodemwaarde geldt tijdelijk?
Wanneer aan de voorwaarden wordt voldaan, kan gedurende de resterende periode van maximaal drie volledige afschrijvingsboekjaren nog worden aangesloten bij de bodemwaarde van 50% van de WOZ-waarde.
Dit betekent niet dat voor ieder gebouw tot en met 2026 automatisch de oude regeling geldt.

Betekenis voor 2026
Voor bepaalde gebouwen die in 2023 in gebruik zijn genomen, kan het overgangsrecht ook in 2026 nog gevolgen hebben.
Daarbij is onder meer van belang of het jaar van ingebruikname een volledig afschrijvingsboekjaar was.

Beoordeling per gebouw
Voor de toepassing moeten de aanschafdatum, ingebruiknamedatum, eerdere afschrijvingen en fiscale kwalificatie van het gebouw worden vastgesteld.
Een onjuiste toepassing van het overgangsrecht kan leiden tot een onjuiste fiscale afschrijving.

Voor de fiscale afschrijvingsbeperking worden het gebouw, de daarbij behorende ondergrond en de aanhorigheden in beginsel als één bedrijfsmiddel beschouwd. Dit volgt uit artikel 3.30a, tweede lid, Wet inkomstenbelasting 2001.

Ondergrond en aanhorigheden
Bij de toets aan de bodemwaarde kunnen onder meer relevant zijn:

  • Het gebouw zelf.
  • De ondergrond.
  • Bijbehorende parkeerterreinen.
  • Erfverhardingen.
  • Andere voorzieningen die als aanhorigheid kwalificeren.

De waarde van de ondergrond wordt dus niet zonder meer buiten de bodemwaardetoets gelaten.
Dat is een belangrijk verschil met de berekening van de normale afschrijving, waarbij de grondwaarde afzonderlijk wordt betrokken.

Wanneer is sprake van een aanhorigheid?
Een bouwwerk of voorziening kan een aanhorigheid zijn wanneer deze bij het gebouw behoort, daarbij in gebruik is en daaraan dienstbaar is.
De fiscale kwalificatie hangt af van de feitelijke samenhang.

Werktuigen en installaties
Voor bepaalde werktuigen geldt een afzonderlijke behandeling.
Werktuigen die zonder beschadiging van betekenis kunnen worden afgescheiden en niet zelf als gebouwd eigendom kwalificeren, worden voor de fiscale afschrijvingsbeperking als afzonderlijke bedrijfsmiddelen beschouwd.
Dit sluit aan bij de werktuigenvrijstelling in de Wet WOZ.

Betekenis voor industrieel vastgoed
Bij productiecomplexen kunnen omvangrijke technische installaties aanwezig zijn.
Dan moet worden onderscheiden welke voorzieningen onderdeel zijn van het gebouw en welke als zelfstandige werktuigen buiten de bodemwaardebeperking vallen.
Het is niet juist de volledige waarde van een industrieel WOZ-object zonder meer als bodemwaarde voor alle aanwezige gebouwen en installaties samen te gebruiken.

Het begrip gebouw voor de fiscale afschrijving hoeft niet altijd samen te vallen met de onroerende zaak waarvoor de gemeente een WOZ-beschikking heeft vastgesteld. Dat verschil kan gevolgen hebben voor de fiscale bodemwaarde.

Eén gebouw binnen een groter WOZ-object
Een WOZ-object kan bestaan uit verschillende gebouwen, buiteninstallaties en andere terreindelen.
Wanneer niet al deze onderdelen tot hetzelfde fiscale gebouw behoren, moet worden vastgesteld welk deel van de WOZ-waarde aan het betreffende gebouw kan worden toegerekend.

Meerdere WOZ-objecten die samen één fiscaal gebouw vormen
Ook kan een fiscaal gebouw bestaan uit delen waarvoor afzonderlijke WOZ-beschikkingen zijn afgegeven.
Dan kunnen meerdere WOZ-waarden gezamenlijk relevant zijn voor de bodemwaarde.

Gemengd gebruikte gebouwen
Bij een woon-winkelpand, boerderij met bedrijfswoning of woning met praktijkruimte kan slechts een gedeelte van het object tot het ondernemingsvermogen behoren.
In die gevallen moet worden vastgesteld welke waarde betrekking heeft op het fiscale ondernemingsgedeelte.

Taxatieverslag
De waardeopbouw in het gemeentelijke taxatieverslag kan helpen om de waarde van afzonderlijke bouwdelen en gronden te bepalen.
Daarbij moet wel worden beoordeeld of de waardeverdeling aansluit op de fiscale definitie van het gebouw.

Geen WOZ-beschikking voor het gebouw
Wanneer geen passende WOZ-beschikking beschikbaar is, bevat artikel 3.30a Wet inkomstenbelasting 2001 regels om de relevante WOZ-waarde voor de bodemwaardetoets te bepalen. De fiscale bodemwaarde mag daarom niet zonder meer op nihil worden gesteld omdat een afzonderlijke beschikking ontbreekt.

Bij renovaties, uitbreidingen en nieuwbouw moet onderscheid worden gemaakt tussen reguliere onderhoudskosten en investeringen die fiscaal onderdeel van het gebouw vormen.

Onderhoud
Uitgaven die fiscaal als onderhoudskosten kwalificeren, kunnen onder voorwaarden rechtstreeks ten laste van de winst worden gebracht.
Het enkele feit dat werkzaamheden aan een gebouw plaatsvinden, betekent niet dat deze automatisch als investering moeten worden geactiveerd.

Verbetering en uitbreiding
Bij een verbouwing die leidt tot een verbetering of uitbreiding kunnen de kosten geheel of gedeeltelijk tot de fiscale kostprijs van het gebouw behoren.
Voor de verdere afschrijving moet vervolgens worden beoordeeld welke economische gebruiksduur en restwaarde bij de investering horen.

Bodemwaarde blijft relevant
Een investering kan de fiscale boekwaarde van het gebouw verhogen en daardoor mogelijk nieuwe afschrijvingsruimte creëren.
Dat betekent echter niet dat de investering altijd volledig of volgens een afzonderlijk afschrijvingsschema kan worden afgeschreven zonder rekening te houden met de bodemwaarde.
De gezamenlijke fiscale boekwaarde moet worden getoetst aan de toepasselijke bodemwaarde van het gebouw.

Nieuwbouw
Bij nieuwe bedrijfsgebouwen kunnen de fiscale voortbrengingskosten en de ingebruiknamedatum van belang zijn.
Daarnaast moet worden bepaald welke WOZ-waarde voor het betreffende belastingjaar als bodemwaarde geldt.

Verschil met de WOZ-taxatie
Een investering kan ook gevolgen hebben voor de WOZ-waarde.
De fiscale kostprijs van een verbouwing is echter niet automatisch gelijk aan de waardestijging van het vastgoed.
Beide waarderingssystemen kennen eigen uitgangspunten.

De WOZ-waarde wordt jaarlijks vastgesteld. Daardoor kan ook de bodemwaarde van een gebouw per belastingjaar veranderen.
De betekenis hiervan hangt af van de fiscale boekwaarde en de nog beschikbare normale afschrijving.

Stijgende WOZ-waarde
Wanneer de WOZ-waarde stijgt, wordt de fiscale bodemwaarde hoger.
Daardoor kan de resterende afschrijvingsruimte afnemen.
Wanneer de bodemwaarde hoger wordt dan de fiscale boekwaarde, betekent dit niet dat de boekwaarde uitsluitend vanwege die stijging verplicht tot de nieuwe WOZ-waarde moet worden verhoogd.
De reguliere afschrijving kan dan wel worden beperkt of stopgezet.

Dalende WOZ-waarde
Wanneer de WOZ-waarde daalt, kan de fiscale bodemwaarde lager worden.
Als de boekwaarde daardoor weer boven de bodemwaarde komt te liggen, kan onder voorwaarden opnieuw fiscale afschrijving mogelijk zijn.
Daarvoor moet nog wel afschrijvingsruimte bestaan volgens de normale regels over kostprijs, restwaarde en gebruiksduur.

WOZ-bezwaar
Wanneer een WOZ-beschikking na bezwaar of beroep wordt verminderd, kan dit gevolgen hebben voor de fiscale bodemwaarde van het betreffende belastingjaar. Een lagere WOZ-waarde kan daardoor niet alleen invloed hebben op de OZB en watersysteemheffing gebouwd, maar ook op de fiscale winstberekening.

Geen automatische extra aftrek
Een verlaging van de WOZ-waarde geeft niet automatisch recht op een afschrijving ter grootte van het verschil tussen de oude en nieuwe waarde.
Er moet opnieuw worden bepaald hoeveel normale afschrijving fiscaal mogelijk is en welke ruimte de bodemwaarde daarvoor biedt.

Boekjaar en WOZ-jaar
Bij een boekjaar dat samenvalt met het kalenderjaar wordt aangesloten bij de WOZ-waarde voor dat jaar.
Bij een gebroken boekjaar wordt voor de bodemwaarde in beginsel de WOZ-waarde gebruikt van het kalenderjaar waarin het boekjaar eindigt.

.

Bij de beoordeling van de fiscale afschrijving moet worden vastgesteld of de gebruikte boekwaarde, WOZ-waarde en afschrijvingsgegevens op elkaar aansluiten. Daarbij is het belangrijk de gewone afschrijvingsberekening afzonderlijk te toetsen aan de fiscale bodemwaarde.

Controle van het gebouw
Eerst moet worden vastgesteld:

  • Welk gebouw wordt afgeschreven?
  • Welke gebouwen en gebouwdelen behoren tot het fiscale bedrijfsmiddel?
  • Welke ondergrond en aanhorigheden horen erbij?
  • Welke installaties en werktuigen worden afzonderlijk behandeld?
  • Komt het fiscale gebouw overeen met het WOZ-object?

Controle van de fiscale gegevens
Vervolgens zijn onder meer relevant:

  • De fiscale aanschaf- of voortbrengingskosten.
  • De fiscale boekwaarde aan het begin van het jaar.
  • De grondwaarde.
  • De restwaarde.
  • De economische gebruiksduur.
  • De reeds toegepaste afschrijvingen.
  • Eventuele latere investeringen.
  • De toepasselijke regels voor overgangsrecht.

Controle van de WOZ-gegevens
Ook moet worden vastgesteld:

  • Welke WOZ-beschikking voor het belastingjaar geldt.
  • Of de waarde op het juiste gebouw betrekking heeft.
  • Of sprake is van meerdere WOZ-objecten.
  • Of een waardetoerekening aan afzonderlijke bouwdelen nodig is.
  • Of de WOZ-waarde later is aangepast.

Belang van het taxatieverslag
Bij een verschil tussen het fiscale gebouw en het WOZ-object kan het gemeentelijke taxatieverslag inzicht geven in de waardering van afzonderlijke gebouwen, installaties en grondonderdelen. Dat kan relevant zijn voor het bepalen van de juiste fiscale bodemwaarde.

Afzonderlijke procedures
De WOZ-waarde wordt vastgesteld door de gemeente. De fiscale winst en de toegestane afschrijving worden beoordeeld binnen de inkomstenbelasting of vennootschapsbelasting. Een WOZ-bezwaar is daarom niet hetzelfde als bezwaar tegen een belastingaanslag van de Belastingdienst.

Wanneer de WOZ-waarde wordt gewijzigd, moet worden beoordeeld of deze wijziging aanleiding geeft de fiscale winstberekening en eventueel een eerdere belastingaangifte aan te passen.

Bronnen en verdere verdieping

De informatie op deze pagina is gebaseerd op de Wet inkomstenbelasting 2001, de Wet op de vennootschapsbelasting 1969 en de officiële toelichtingen van de Belastingdienst en de Waarderingskamer.

De onderstaande bronnen behandelen de berekening van de afschrijving, de fiscale bodemwaarde, de behandeling van grond en aanhorigheden, het overgangsrecht en de verhouding tussen fiscale gebouwen en WOZ-objecten.