Overige gemeentelijke belastingen

C​​​​ontact

Naast de onroerendezaakbelasting (OZB) kunnen gemeenten verschillende belastingen en heffingen opleggen aan inwoners, ondernemers, vastgoedeigenaren en gebruikers van vastgoed. Voorbeelden zijn rioolheffing, afvalstoffenheffing, reinigingsrechten, reclamebelasting, precariobelasting en de bijdrage voor een bedrijveninvesteringszone (BIZ).

De wettelijke grondslag verschilt per heffing. Sommige belastingen hangen samen met het bezit of gebruik van een onroerende zaak. Andere worden geheven vanwege een reclame-uiting, het gebruik van gemeentegrond of een gemeentelijke dienstverlening.

De gemeente stelt de concrete regels vast in een belastingverordening. Daarin staan onder meer de belastingplichtige, de heffingsmaatstaf, tarieven en eventuele vrijstellingen. Een heffing is daarom niet in iedere gemeente op dezelfde manier geregeld.

Hieronder worden de belangrijkste gemeentelijke belastingen en heffingen naast de OZB toegelicht.

Gemeentelijke belastingen en heffingen uitgelegd:

Gemeenten mogen uitsluitend belastingen en rechten heffen waarvoor een wettelijke grondslag bestaat. De belangrijkste bevoegdheden zijn opgenomen in de Gemeentewet en enkele bijzondere wetten.
Bij gemeentelijke heffingen wordt onderscheid gemaakt tussen belastingen en rechten.

Gemeentelijke belastingen
Een belasting hoeft niet rechtstreeks tegenover een individuele gemeentelijke dienst te staan.

Voorbeelden zijn:

  • Onroerendezaakbelasting.
  • Rioolheffing.
  • Reclamebelasting.
  • Precariobelasting.
  • Toeristenbelasting.
  • Forensenbelasting.
  • Baatbelasting.

Gemeentelijke rechten
Rechten worden geheven voor bepaalde vormen van gebruik van gemeentelijke voorzieningen of voor gemeentelijke dienstverlening.
Voorbeelden zijn reinigingsrechten en leges.
Voor rechten die onder artikel 229 van de Gemeentewet vallen, gelden bijzondere regels voor de verhouding tussen de geraamde baten en lasten.

Heffingen op grond van bijzondere wetten
Niet alle gemeentelijke heffingen zijn uitsluitend in de Gemeentewet geregeld.
De afvalstoffenheffing is gebaseerd op de Wet milieubeheer. De BIZ-bijdrage is geregeld in de Wet op de bedrijveninvesteringszones.

Gemeentelijke belastingverordening
De gemeente moet voor de heffing een verordening vaststellen.

Daarin worden onder meer geregeld:

  • Het belastbare feit.
  • De belastingplichtige.
  • De heffingsmaatstaf.
  • De tarieven.
  • Eventuele vrijstellingen.
  • De wijze van heffing.
  • De toepasselijke belastingperiode.

De naam van een belasting geeft niet altijd voldoende inzicht in de berekening. Daarom moeten de wettelijke grondslag en de gemeentelijke verordening gezamenlijk worden beoordeeld.

De rioolheffing is een gemeentelijke belasting waarmee de kosten van gemeentelijke watertaken kunnen worden bekostigd.
De wettelijke grondslag staat in artikel 228a van de Gemeentewet.
De gemeentelijke watertaken omvatten onder meer het inzamelen en transporteren van huishoudelijk afvalwater en de gemeentelijke verantwoordelijkheden voor hemelwater en grondwater.

Eigenaren- en gebruikersheffing
Gemeenten kunnen de rioolheffing op verschillende manieren vormgeven.

Zo kan de verordening voorzien in:

  • Een heffing van eigenaren.
  • Een heffing van gebruikers.
  • Een combinatie van beide.
  • Verschillende maatstaven voor afzonderlijke onderdelen.

De gemeente bepaalt binnen de wettelijke grenzen hoe de belasting wordt ingericht.

Heffingsmaatstaf
Afhankelijk van de verordening kan de heffing onder meer worden gebaseerd op:

  • Een vast bedrag per perceel.
  • Het aantal of de aard van de aansluitingen.
  • Het waterverbruik.
  • Het soort gebruik.
  • Een andere wettelijk toegestane maatstaf.

Niet iedere gemeente gebruikt dezelfde berekeningswijze.

Rioolheffing bij bedrijfspanden
Bij zakelijke objecten kunnen meerdere aansluitingen, een groot waterverbruik of verschillende gebruikers relevant zijn.
Ook moet worden beoordeeld of het vastgoed bestaat uit één WOZ-object of meerdere zelfstandige objecten en welke betekenis de verordening daaraan geeft.

Geen aansluiting of beperkt gebruik
Wanneer een pand niet op de gemeentelijke riolering is aangesloten of nauwelijks water afvoert, betekent dit niet automatisch dat geen rioolheffing verschuldigd is.
De rioolheffing kan ook betrekking hebben op andere gemeentelijke watertaken. De toepasselijke verordening is daarom bepalend.

Rioolheffing en zuiveringsheffing
De rioolheffing moet worden onderscheiden van de zuiveringsheffing van het waterschap.
De gemeente bekostigt hiermee haar eigen watertaken; het waterschap heft afzonderlijk voor de zuivering van afvalwater.

De afvalstoffenheffing is geregeld in artikel 15.33 van de Wet milieubeheer.
Gemeenten kunnen deze heffing opleggen voor de kosten van de inzameling en verwerking van huishoudelijke afvalstoffen.
De belasting is gekoppeld aan het gebruik van een perceel waarvoor de gemeentelijke inzamelplicht voor huishoudelijk afval geldt.

Wie betaalt afvalstoffenheffing?
De afvalstoffenheffing wordt in beginsel geheven van degene die een dergelijk perceel gebruikt.
Dat kan een eigenaar-bewoner of huurder zijn.
Anders dan bij de OZB-eigenarenbelasting is de juridische eigendom niet het centrale uitgangspunt voor de belastingplicht.

Vast en variabel tarief
Gemeenten kunnen verschillende tariefsystemen gebruiken, bijvoorbeeld:

  • Een vast bedrag per huishouden.
  • Een onderscheid naar huishoudgrootte.
  • Een vast deel gecombineerd met een variabel bedrag.
  • Een tarief dat mede afhangt van het aangeboden restafval.

De concrete regeling moet in de gemeentelijke belastingverordening zijn vastgelegd.

Geen feitelijk gebruik van de inzameldienst
Het feit dat een huishouden weinig afval produceert of geen gebruik maakt van een bepaalde container leidt niet automatisch tot vrijstelling.
Bij de afvalstoffenheffing is het daadwerkelijk aanbieden van afval niet in iedere situatie bepalend voor de belastingplicht.

Afval van bedrijven
Bedrijfsafval valt niet zonder meer onder de gemeentelijke inzamelplicht voor huishoudelijk afval.
Een bedrijfspand wordt daarom niet uitsluitend vanwege het bestaan van bedrijfsafval op dezelfde wijze in de afvalstoffenheffing betrokken als een woning.
Voor de gemeentelijke inzameling van bedrijfsafval kunnen afzonderlijke rechten of andere afspraken gelden.

Reinigingsrechten zijn gemeentelijke rechten die onder meer kunnen worden geheven voor het inzamelen of verwerken van afvalstoffen als gemeentelijke dienst.
De heffingsbevoegdheid is in beginsel gebaseerd op artikel 229 van de Gemeentewet.
Reinigingsrechten moeten worden onderscheiden van afvalstoffenheffing.

Verschil tussen beide heffingen
Afvalstoffenheffing heeft betrekking op de gemeentelijke inzameling van huishoudelijke afvalstoffen en is gebaseerd op de Wet milieubeheer.
Reinigingsrechten worden geheven voor een daarvoor aangewezen gemeentelijke dienstverlening.
Bij ondernemers kan het bijvoorbeeld gaan om een gemeentelijke inzameldienst voor bedrijfsafval.

Belastingplicht
De gemeentelijke verordening bepaalt wie voor de dienst rechten verschuldigd is.

Daarbij kunnen onder meer relevant zijn:

  • De aard van de aangeboden dienstverlening.
  • Wie van de dienst gebruikmaakt.
  • Het aantal containers.
  • De grootte van containers.
  • De ledigingsfrequentie.
  • De geldende tariefcategorie.

Het is daarom belangrijk onderscheid te maken tussen de feitelijke dienstverlening en de administratieve registratie van het object.

Afvalinzameling door een particulier bedrijf
Een onderneming kan haar afval laten inzamelen door een particuliere afvalverwerker.
Dit betekent niet in alle gevallen automatisch dat geen gemeentelijk reinigingsrecht verschuldigd kan zijn. Van belang is of daarnaast een belastbare gemeentelijke dienst wordt verstrekt volgens de toepasselijke verordening.
Als de aanslag is gebaseerd op een dienst die niet is verstrekt, moet worden onderzocht of het belastbare feit daadwerkelijk heeft plaatsgevonden.

Aantal containers en ledigingen
Wanneer het tarief afhankelijk is van containers of ledigingen, moeten de gebruikte aantallen aansluiten op de relevante gegevens.
Daarbij kunnen de dienstverleningsovereenkomst, containerregistratie en feitelijke uitvoering van belang zijn.

Verhouding tussen opbrengsten en kosten
Voor reinigingsrechten die onder artikel 229 van de Gemeentewet worden geheven, geldt de opbrengstlimiet van artikel 229b.
De geraamde baten van de rechten mogen binnen de wettelijke systematiek niet uitgaan boven de geraamde lasten ter zake. Dit betekent niet dat de kosten van iedere afzonderlijke container of gebruiker exact gelijk moeten zijn aan het betaalde recht.

De reclamebelasting is geregeld in artikel 227 van de Gemeentewet.
Gemeenten kunnen belasting heffen voor openbare aankondigingen die zichtbaar zijn vanaf de openbare weg.
Het gaat niet uitsluitend om commerciële advertenties. Ook bedrijfsnamen, logo's en andere zichtbare aanduidingen kunnen onder de belasting vallen.

Welke reclame-uitingen kunnen belast worden?
Afhankelijk van de verordening kan het onder meer gaan om:

  • Gevelreclame.
  • Lichtreclame.
  • Reclameborden.
  • Raambelettering.
  • Vrijstaande reclamezuilen.
  • Andere vanaf de openbare weg zichtbare aankondigingen.

De gemeentelijke verordening bepaalt welke uitingen worden belast en welke uitzonderingen gelden.

Wie is belastingplichtig?
De gemeente kan de belastingplicht koppelen aan degene van wie of ten behoeve van wie een openbare aankondiging aanwezig is.
De belastingplichtige is daarom niet noodzakelijk de eigenaar van het gebouw waarop de reclame is aangebracht.

Heffingsmaatstaf
Gemeenten kunnen bijvoorbeeld onderscheid maken naar:

  • Het aantal reclame-uitingen.
  • De oppervlakte.
  • De ligging.
  • Een vaste tariefcategorie.
  • Andere in de verordening opgenomen kenmerken.

Ook kunnen gemeenten reclamebelasting beperken tot bepaalde gebieden, zoals een binnenstad of winkelgebied.

Zichtbaarheid vanaf de openbare weg
Niet iedere reclame-uiting is belastbaar.
Van belang is of sprake is van een openbare aankondiging die voldoet aan de wettelijke en gemeentelijke voorwaarden.
Bij de beoordeling kunnen de locatie, zichtbaarheid en aard van de uiting een rol spelen.

Reclamebelasting en BIZ
Reclamebelasting kan worden gebruikt binnen gemeentelijk beleid voor een winkel- of ondernemersgebied.
Een BIZ-bijdrage is echter een afzonderlijke heffing met een andere wettelijke grondslag en eigen voorwaarden.

De precariobelasting is geregeld in artikel 228 van de Gemeentewet.
Deze belasting kan onder voorwaarden worden geheven voor het hebben van voorwerpen onder, op of boven voor de openbare dienst bestemde gemeentegrond.

Voorbeelden van belastbare voorwerpen
Afhankelijk van de gemeentelijke verordening kan het gaan om:

  • Terrassen op gemeentegrond.
  • Uitstallingen bij winkels.
  • Borden en andere voorwerpen op of boven openbare grond.
  • Bouwsteigers.
  • Bouwcontainers.
  • Tijdelijke voorzieningen bij bouwwerkzaamheden.

De aanwezigheid van een voorwerp is niet automatisch voldoende. Er moet worden voldaan aan de wettelijke voorwaarden en de gemeentelijke omschrijving van het belastbare feit.

Belastingplicht
De verordening bepaalt wie wordt aangeslagen. Dat kan bijvoorbeeld degene zijn die een voorwerp heeft geplaatst, gebruikt of ten behoeve van wie het aanwezig is.
Bij verhuurde panden kan dit een andere partij zijn dan de eigenaar van het vastgoed.

Tarief en belastingperiode
Het tarief kan onder meer afhankelijk zijn van:

  • De oppervlakte die wordt ingenomen.
  • Het soort voorwerp.
  • De locatie.
  • De duur van de aanwezigheid.

Bij tijdelijke bouwwerkzaamheden is daarom de feitelijke periode waarin de voorwerpen aanwezig zijn van belang.

Beperkingen voor nutsnetwerken
Voor bepaalde netwerken van algemeen nut is de mogelijkheid tot het heffen van precariobelasting wettelijk beperkt. De overgangsregeling voor bestaande precarioheffingen op dergelijke netwerken is inmiddels afgelopen.
Deze beperking betekent niet dat precariobelasting voor andere voorwerpen, zoals terrassen of steigers, in algemene zin is afgeschaft.

Verhouding tot vergunningen en andere betalingen
Voor het plaatsen van een voorwerp kan daarnaast een vergunning of toestemming nodig zijn.
De betaling van precariobelasting is juridisch iets anders dan de betaling van leges voor de behandeling van een vergunningaanvraag.

De baatbelasting is geregeld in artikel 222 van de Gemeentewet.
Gemeenten kunnen onder de wettelijke voorwaarden belasting heffen van onroerende zaken die gebaat zijn door bepaalde gemeentelijke voorzieningen.
De belasting houdt verband met het tot stand brengen van voorzieningen waarvan de kosten geheel of gedeeltelijk via baatbelasting worden verhaald.

Voorzieningen en profijt
Bij baatbelasting moet sprake zijn van voorzieningen waarvoor de wettelijke regeling kan worden toegepast.
De beoordeling richt zich onder meer op de vraag of de betreffende onroerende zaak door de voorzieningen is gebaat.
Het gaat daarbij om de objectieve situatie van het vastgoed en niet uitsluitend om de vraag of de huidige eigenaar de voorziening persoonlijk nuttig vindt.

Kostenverhaal
De gemeente moet voldoen aan specifieke regels voor het verhalen van de kosten.

Daarbij zijn onder meer relevant:

  • Het gemeentelijke besluit over de voorzieningen.
  • Het bekostigingsbesluit.
  • De afbakening van het gebate gebied.
  • De kosten die via de belasting worden verhaald.
  • De heffingsmaatstaf.
  • De belastingplicht.

Welke objecten worden aangeslagen?
Een gemeente kan niet zonder meer alle gebouwen binnen een gebied in de baatbelasting betrekken.
De toepassing moet aansluiten op het wettelijk vereiste profijt en de gemeentelijke besluitvorming.

Verhouding tot andere bijdragen
Baatbelasting moet worden onderscheiden van andere vormen van kostenverhaal, zoals privaatrechtelijke afspraken of publiekrechtelijke kostenverhaalregels bij gebiedsontwikkeling.
Ook is baatbelasting niet hetzelfde als een BIZ-bijdrage.

Beoordeling van de aanslag
Bij een aanslag baatbelasting is vooral van belang of de wettelijke procedure is gevolgd en of de betrokken onroerende zaak daadwerkelijk onder de vastgestelde heffingsregeling valt.

Een bedrijveninvesteringszone (BIZ) is een afgebakend gebied waarin ondernemers en/of vastgoedeigenaren gezamenlijk bijdragen aan activiteiten ter verbetering van het ondernemersklimaat.
De wettelijke basis is de Wet op de bedrijveninvesteringszones.

Doel van de BIZ
Een BIZ kan worden gebruikt voor gezamenlijke activiteiten die betrekking hebben op onder meer:

  • Veiligheid.
  • Netheid en onderhoud van de omgeving.
  • Bereikbaarheid.
  • Uitstraling van het gebied.
  • Gezamenlijke activiteiten die aansluiten op de wettelijke BIZ-doelstelling.

De activiteiten worden uitgevoerd volgens de afspraken en voorwaarden die voor de BIZ gelden.

Wie betaalt de BIZ-bijdrage?
De gemeentelijke BIZ-verordening bepaalt of de heffing betrekking heeft op gebruikers, eigenaren of beide groepen.
Daarbij gaat het om de in de verordening aangewezen niet-woningen binnen het BIZ-gebied.

Heffingsmaatstaf
De BIZ-bijdrage kan volgens de wettelijke systematiek worden vormgegeven met bijvoorbeeld:

  • Een vast bedrag.
  • Een indeling in tariefcategorieën.
  • Een maatstaf die samenhangt met de WOZ-waarde.

Welke berekeningswijze geldt, hangt af van de verordening.

Draagvlakvereiste
Voor de invoering van een BIZ moet voldoende draagvlak bestaan onder de betrokken bijdrageplichtigen, volgens de wettelijke regels.
Een BIZ wordt voor een bepaalde periode ingesteld, met een wettelijke maximumduur van vijf jaar per regeling. Voortzetting vereist een nieuwe regeling en een nieuwe draagvlakmeting.

Kan ik bezwaar maken tegen een BIZ-bijdrage?
Ja. Tegen een aanslag BIZ-bijdrage kan bezwaar worden gemaakt wanneer bijvoorbeeld de belastingplicht, de objectafbakening, de ligging binnen het BIZ-gebied of de toepassing van de gemeentelijke verordening ter discussie staat.

Ook kan worden beoordeeld of de aanslag in overeenstemming is met de Wet op de bedrijveninvesteringszones en de toepasselijke gemeentelijke verordening.

Naast belastingen die rechtstreeks samenhangen met bedrijfspanden en woningen, kunnen gemeenten andere lokale belastingen heffen.
Voor vastgoedbezitters en exploitanten zijn vooral toeristenbelasting en forensenbelasting relevant.

Toeristenbelasting
De toeristenbelasting is geregeld in artikel 224 van de Gemeentewet.
Gemeenten kunnen belasting heffen voor verblijf binnen de gemeente door personen die niet als ingezetene in de gemeentelijke basisregistratie zijn opgenomen.

De belasting is onder meer relevant voor:

  • Hotels.
  • Vakantieparken.
  • Campings.
  • Bed & breakfasts.
  • Andere vormen van toeristische of tijdelijke verblijfsaccommodatie.

In de gemeentelijke verordening kan worden bepaald dat de belasting wordt geheven van degene die gelegenheid tot verblijf biedt.
De berekening kan bijvoorbeeld afhangen van het aantal overnachtingen, het aantal gasten of een andere toegestane maatstaf.

Forensenbelasting
De forensenbelasting is geregeld in artikel 223 van de Gemeentewet.
Deze belasting kan onder de wettelijke voorwaarden betrekking hebben op personen die hun hoofdverblijf buiten de gemeente hebben, maar gedurende het belastingjaar een gemeubileerde woning binnen de gemeente voor zichzelf of hun gezin beschikbaar houden.
Dit kan relevant zijn bij tweede woningen en recreatiewoningen.
De wettelijke beschikbaarheidsperiode en de gemeentelijke verordening bepalen of belastingplicht ontstaat.

Overige gemeentelijke heffingen
Gemeenten kunnen daarnaast onder meer parkeerbelasting heffen. Voor deze belastingen gelden afzonderlijke wettelijke bepalingen en gemeentelijke verordeningen.

Bij de beoordeling moet daarom steeds worden vastgesteld welk belastbaar feit en welke heffingsmaatstaf de gemeente heeft gekozen.

Voor iedere gemeentelijke belasting moet worden vastgesteld of de aanslag aansluit op de wettelijke grondslag en de gemeentelijke belastingverordening.
De controle van een aanslag verschilt per belastingsoort.

Belastbaar feit en belastingplicht
Eerst moet worden vastgesteld:

  • Welke belasting wordt geheven?
  • Wat is volgens de verordening het belastbare feit?
  • Wie is belastingplichtig?
  • Welke peildatum of belastingperiode geldt?
  • Is daadwerkelijk voldaan aan de voorwaarden voor de heffing?

Heffingsmaatstaf en tarief
Vervolgens moet worden beoordeeld hoe het bedrag is berekend.
Afhankelijk van de heffing kan onder meer van belang zijn:

  • Het aantal objecten of percelen.
  • Het waterverbruik.
  • Het aantal containers of ledigingen.
  • De oppervlakte van een reclame-uiting.
  • De aanwezigheid en duur van een voorwerp op gemeentegrond.
  • De ligging binnen een aangewezen belastinggebied.
  • Een WOZ-waarde of een andere wettelijk toegestane maatstaf.

De gegevens moeten overeenkomen met de toepasselijke verordening en de feitelijke situatie.

Kostendekkendheid
Voor bepaalde gemeentelijke heffingen gelden regels die de totale geraamde opbrengsten begrenzen in verhouding tot de geraamde kosten.
Voor rechten op grond van artikel 229 van de Gemeentewet geldt onder meer de opbrengstlimiet van artikel 229b.
Ook voor rioolheffing en afvalstoffenheffing gelden regels over de kosten die via de heffing mogen worden bekostigd.
Het enkele feit dat een individuele belastingplichtige meer betaalt dan de rechtstreeks aan hem toe te rekenen kosten, betekent niet dat de aanslag onrechtmatig is.

Gemeentelijke verordeningen
De gemeenteraad stelt de belastingverordeningen vast. Deze kunnen per gemeente en per belastingjaar verschillen.
Bij een inhoudelijke beoordeling moeten daarom de juiste versies van de verordening en tarieventabel worden gebruikt.

Bezwaar tegen de aanslag
Tegen een gemeentelijke belastingaanslag kan in beginsel binnen zes weken bezwaar worden gemaakt, met inachtneming van de wettelijke regels over bekendmaking en termijnberekening.
De beoordeling hangt onder meer af van de aard van de belasting en de redenen waarom de aanslag wordt betwist.
Niet iedere onjuiste registratie leidt automatisch tot vermindering van de aanslag. Bepalend is of de fout invloed heeft op de wettelijke belastingplicht of de berekening.

Onderliggende gegevens
Bij de beoordeling kunnen onder meer relevant zijn:

  • De gemeentelijke belastingverordening.
  • De tarieventabel.
  • De aanslag en bijbehorende specificatie.
  • Object- en gebruiksgegevens.
  • Waterverbruiksgegevens.
  • Container- en ledigingsregistraties.
  • Gegevens over reclame-uitingen.
  • Vergunningen en andere relevante documenten.

De gemeente moet de belastingheffing kunnen baseren op de toepasselijke wettelijke regels en de feiten die voor de aanslag bepalend zijn.

Bronnen en verdere verdieping  

De informatie op deze pagina is gebaseerd op de wettelijke grondslagen voor gemeentelijke belastingen en heffingen. De Gemeentewet bevat de belangrijkste regels voor onder meer rioolheffing, reclamebelasting, precariobelasting en baatbelasting.

Voor afvalstoffenheffing en de BIZ-bijdrage gelden afzonderlijke wettelijke regelingen. De concrete toepassing wordt uitgewerkt in de gemeentelijke belastingverordeningen.

Wettelijke bronnen

Aanvullende informatie