Onroerendezaakbelasting (OZB): woningen en niet-woningen
De onroerendezaakbelasting (OZB) is een gemeentelijke belasting voor eigenaren van woningen en voor eigenaren en gebruikers van niet-woningen. De belasting wordt in beginsel berekend op basis van de vastgestelde WOZ-waarde en het tarief dat de gemeenteraad voor het betreffende belastingjaar heeft vastgesteld.
Bij de berekening is niet alleen de WOZ-waarde van belang. Ook de belastingplicht, objectafbakening, kwalificatie als woning of niet-woning en eventuele vrijstellingen kunnen invloed hebben op de aanslag.
Vooral bij gemengd gebruikte panden, agrarische objecten, bedrijfspanden en zorginstellingen kan de toepassing van de OZB-regels complex zijn.
Hieronder worden de belangrijkste wettelijke uitgangspunten toegelicht, waaronder de eigenaren- en gebruikersbelasting, de woningdelenvrijstelling en de gevolgen van een gewijzigde WOZ-waarde.
Onroerendezaakbelasting voor woningen en niet-woningen uitgelegd:
De onroerendezaakbelasting (OZB) is een belasting die gemeenten heffen op grond van artikel 220 van de Gemeentewet.
De belasting wordt geheven over onroerende zaken die binnen de gemeente liggen. De WOZ-waarde vormt daarbij in beginsel de heffingsmaatstaf.
De Gemeentewet onderscheidt drie vormen van OZB:
1. OZB-eigenarenbelasting woningen
Deze belasting wordt geheven van degene die bij het begin van het belastingjaar het genot van een woning heeft krachtens eigendom, bezit of beperkt recht.
2. OZB-eigenarenbelasting niet-woningen
Deze belasting wordt geheven van degene die bij het begin van het belastingjaar het genot heeft van een niet-woning, zoals een winkel, kantoor, bedrijfspand of industrieel complex.
3. OZB-gebruikersbelasting niet-woningen
Deze belasting wordt geheven van degene die bij het begin van het belastingjaar een niet-woning gebruikt.
Voor woningen bestaat geen OZB-gebruikersbelasting.
Verschil tussen WOZ en OZB
De Wet WOZ regelt de waardebepaling van onroerende zaken. De Gemeentewet regelt vervolgens onder meer wie OZB betaalt, welke tarieven mogen worden toegepast en welke waardeonderdelen voor de heffing buiten aanmerking blijven.
De WOZ-waarde en de OZB-aanslag hangen daardoor nauw samen, maar zijn juridisch niet hetzelfde.
Voor de OZB is de situatie op 1 januari van het belastingjaar bepalend.
Bij de eigenarenbelasting gaat het om degene die op die datum het genot van de onroerende zaak heeft krachtens eigendom, bezit of beperkt recht.
Bij de gebruikersbelasting gaat het om degene die op die datum de niet-woning gebruikt.
Eigenaren van woningen
De eigenaar van een woning betaalt OZB-eigenarenbelasting.
Een huurder van een woning betaalt geen OZB-gebruikersbelasting, ook niet wanneer de woning als hoofdverblijf wordt gebruikt.
Eigenaren van niet-woningen
De eigenaar van een niet-woning betaalt OZB-eigenarenbelasting.
Wanneer de eigenaar het pand ook zelf gebruikt, kan daarnaast OZB-gebruikersbelasting verschuldigd zijn.
Huurders en gebruikers van bedrijfspanden
Bij niet-woningen wordt de gebruikersbelasting in beginsel geheven van de feitelijke gebruiker.
Dat kan bijvoorbeeld een huurder zijn, maar ook een ondernemer die het object op een andere juridische grondslag gebruikt.
Niet uitsluitend de tenaamstelling van de huurovereenkomst is bepalend. Het feitelijke gebruik en de wettelijke regels voor het aanwijzen van de belastingplichtige zijn van belang.
Erfpacht en opstalrechten
Wanneer beperkte zakelijke rechten zijn gevestigd, moet worden vastgesteld wie voor de eigenarenbelasting als genothebbende wordt aangemerkt.
Een juridische grondeigenaar is daardoor niet in alle situaties degene aan wie de OZB-eigenarenbelasting wordt opgelegd.
Eigendomsoverdracht gedurende het jaar
Wie op 1 januari belastingplichtig is voor de eigenarenbelasting, blijft in beginsel voor het gehele belastingjaar aangeslagen.
Een verkoop gedurende het jaar leidt niet automatisch tot een evenredige vermindering van de gemeentelijke OZB-aanslag.
Partijen kunnen bij een vastgoedtransactie wel onderling afspreken dat de lasten via de notariële afrekening naar tijdsgelang worden verrekend. Dit verandert de belastingplicht tegenover de gemeente niet.
Het onderscheid tussen woningen en niet-woningen is belangrijk, omdat hiervoor verschillende OZB-tarieven en belastingregels gelden.
De wettelijke regeling staat in artikel 220a van de Gemeentewet.
De 70%-regel
Een WOZ-object wordt voor de OZB als woning aangemerkt wanneer ten minste 70% van de waarde kan worden toegerekend aan delen die tot woning dienen of volledig dienstbaar zijn aan woondoeleinden.
Is dat aandeel lager dan 70%, dan wordt het object voor de OZB als niet-woning aangemerkt.
De verhouding wordt bepaald op basis van de waarde van de verschillende onderdelen, niet uitsluitend op basis van hun oppervlakte.
Woningen
Bij reguliere woningen is de kwalificatie meestal duidelijk.
Ook appartementen, bepaalde recreatiewoningen en woningen in aanbouw kunnen voor de OZB als woning worden aangemerkt.
Bij woningen in aanbouw is onder meer van belang of daadwerkelijk met de bouwkundige werkzaamheden is begonnen.
Niet-woningen
Voorbeelden van niet-woningen zijn:
- Winkels en supermarkten.
- Kantoren en laboratoria.
- Bedrijfsruimten en distributiecentra.
- Industriële complexen.
- Scholen en sportaccommodaties.
- Hotels en horecapanden.
- Agrarische bedrijfscomplexen.
Gemengd gebruikte objecten
Bij een woon-winkelpand, boerderij met bedrijfswoning of gebouw met een praktijk en woonruimte moet worden vastgesteld welk deel van de waarde aan woondoeleinden kan worden toegerekend.
Wanneer het object als woning kwalificeert, geldt het woningtarief voor de eigenarenbelasting en wordt geen OZB-gebruikersbelasting geheven.
Wanneer het object als niet-woning kwalificeert, gelden de tarieven voor niet-woningen. De waarde van aanwezige woondelen kan dan wel onder de woningdelenvrijstelling vallen bij de gebruikersbelasting.
Bijzondere woonfuncties
Bij verzorgingshuizen, verpleeghuizen en recreatieterreinen kan de kwalificatie afhangen van de inrichting, het gebruik en de waarde van de afzonderlijke onderdelen.
De naam of bestemming van het complex is niet zonder meer doorslaggevend.
Bij niet-woningen waarin ook wordt gewoond, kan de woningdelenvrijstelling van toepassing zijn.
Deze vrijstelling is geregeld in artikel 220e van de Gemeentewet.
De regeling houdt in dat de waarde van gedeelten die tot woning dienen of in hoofdzaak dienstbaar zijn aan woondoeleinden, buiten aanmerking blijft bij de berekening van de OZB-gebruikersbelasting.
Woningdelen binnen een niet-woning
De regeling kan onder meer relevant zijn bij:
- Winkels met bovenwoningen.
- Agrarische bedrijven met een bedrijfswoning.
- Bedrijfspanden met een woongedeelte.
- Verzorgings- en verpleeghuizen.
- Bepaalde recreatiecomplexen.
- Andere objecten met een combinatie van wonen en niet-wonen.
Verschil met de 70%-regel voor het woningtarief
Er bestaat een belangrijk onderscheid tussen artikel 220a en artikel 220e van de Gemeentewet.
Artikel 220a bepaalt of het gehele WOZ-object als woning of niet-woning moet worden aangemerkt. Daarbij gaat het om delen die tot woning dienen of volledig dienstbaar zijn aan woondoeleinden.
Artikel 220e bepaalt welke woondelen bij een als niet-woning aangemerkt object buiten de gebruikersheffing blijven. Daarbij is onder meer relevant of delen in hoofdzaak dienstbaar zijn aan woondoeleinden.
Invloed op de aanslag
Wanneer de woningdelenvrijstelling wordt toegepast:
- Blijft de vastgestelde WOZ-waarde van het gehele object ongewijzigd.
- Wordt de OZB-eigenarenbelasting van een niet-woning in beginsel berekend over de volledige belastbare waarde.
- Wordt voor de OZB-gebruikersbelasting de waarde van de kwalificerende woondelen buiten aanmerking gelaten.
Waarde van het woondeel
Bij de toepassing moet worden vastgesteld welk deel van de WOZ-waarde aan woondoeleinden wordt toegerekend.
Daarbij kunnen ook bijbehorende grond en voorzieningen relevant zijn.
De verdeling moet aansluiten bij de waarde van de onderdelen. Een eenvoudige verdeling op basis van uitsluitend vierkante meters is niet in iedere situatie passend.
Woningdelenvrijstelling en bezwaar
Wanneer de gemeente de woningdelenvrijstelling niet of onjuist toepast, kan dit aanleiding geven om de OZB-gebruikersaanslag te beoordelen.
Een aanpassing van de woningdelenvrijstelling betekent niet automatisch dat ook de totale WOZ-waarde moet worden verminderd.
De WOZ-objectafbakening bepaalt welke gebouwen, gebouwdelen en gronden als één onroerende zaak worden gewaardeerd.
Deze afbakening is ook van belang voor de OZB-heffing.
Artikel 16 Wet WOZ bevat de wettelijke regels voor de objectafbakening.
Zelfstandige delen
Een gedeelte van een gebouw kan een zelfstandig WOZ-object vormen wanneer het naar zijn indeling bestemd is om afzonderlijk als geheel te worden gebruikt.
Bij bedrijfsverzamelgebouwen, winkelcentra en kantoorcomplexen moet daarom worden beoordeeld of afzonderlijke units zelfstandig kunnen functioneren.
Samenstellen
Verschillende gebouwen en percelen kunnen gezamenlijk één WOZ-object vormen wanneer aan de wettelijke voorwaarden voor een samenstel wordt voldaan.
Dit kan bijvoorbeeld voorkomen bij:
- Bedrijfsterreinen met meerdere bedrijfsgebouwen.
- Industriële complexen.
- Zorginstellingen.
- Scholencomplexen.
- Agrarische bedrijven.
Gevolgen voor de gebruikersbelasting
Bij zelfstandige WOZ-objecten kan per afzonderlijk object worden beoordeeld wie de gebruiker is.
Wanneer meerdere gebruikers onzelfstandige gedeelten van één WOZ-object gebruiken, gelden specifieke regels voor het aanwijzen van de belastingplichtige.
Onder omstandigheden wordt degene die de onzelfstandige gedeelten in gebruik heeft gegeven voor de OZB als gebruiker aangemerkt.
Gevolgen van een onjuiste objectafbakening
Een onjuiste afbakening kan ertoe leiden dat:
- Te veel of te weinig objecten worden aangeslagen.
- Een aanslag aan de verkeerde belastingplichtige wordt opgelegd.
- Een object ten onrechte als woning of niet-woning wordt beschouwd.
- De woningdelenvrijstelling onjuist wordt toegepast.
- Grond of gebouwen dubbel worden meegenomen.
- De WOZ-waarde op een onjuiste samenstelling van het object betrekking heeft.
Een juiste objectafbakening is daarmee van belang voor zowel de waardebepaling als de rechtmatigheid van de OZB-aanslag.
Voor de OZB-gebruikersbelasting van niet-woningen moet worden vastgesteld of op 1 januari van het belastingjaar sprake is van gebruik en wie als gebruiker moet worden aangemerkt.
Het begrip gebruik wordt in de rechtspraak ruim uitgelegd, maar leegstand betekent niet automatisch dat iemand het object gebruikt.
Leegstaande bedrijfspanden
Wanneer een bedrijfspand op 1 januari daadwerkelijk leegstaat en niet wordt gebruikt, kan de OZB-gebruikersbelasting ontbreken.
Dat een pand te huur wordt aangeboden of beschikbaar wordt gehouden voor verhuur, betekent op zichzelf niet dat sprake is van belastbaar gebruik.
De eigenaar kan wel OZB-eigenarenbelasting verschuldigd blijven.
Gedeeltelijk gebruik
Wanneer een deel van een WOZ-object daadwerkelijk wordt gebruikt, moet worden beoordeeld of dit gebruik juridisch aan het gehele object wordt toegerekend.
Daarbij zijn de feitelijke omstandigheden en de wettelijke objectafbakening bepalend.
Verbouwing en bouwactiviteiten
Een pand dat wordt verbouwd of een bouwterrein waarop daadwerkelijk bouwactiviteiten plaatsvinden, kan voor de OZB als gebruikt worden aangemerkt.
Ook wanneer een gebouw tijdelijk niet voor de oorspronkelijke bedrijfsactiviteit wordt gebruikt, kan tijdens verbouwingswerkzaamheden sprake blijven van belastbaar gebruik.
Meerdere gebruikers
Bij één WOZ-object met meerdere gebruikers kan de gemeente op grond van de toepasselijke regels één belastingplichtige aanwijzen.
Wanneer gedeelten zelfstandig kunnen worden gebruikt, moet eerst worden onderzocht of afzonderlijke WOZ-objecten aanwezig zijn.
Leegstandsbeheer en antikraak
Het tijdelijk in gebruik geven van een gebouw in het kader van leegstandsbeheer kan eveneens belastbaar gebruik opleveren.
De aanwezigheid van een leegstaand object op de waardepeildatum is daarom niet voldoende om vast te stellen dat geen OZB-gebruikersbelasting verschuldigd is.
Beslissend is de situatie op de wettelijke belastingpeildatum en de vraag of sprake is van gebruik in de zin van de Gemeentewet.
De OZB wordt in beginsel berekend door de toepasselijke heffingsmaatstaf te vermenigvuldigen met het gemeentelijke belastingtarief.
De WOZ-waarde vormt daarvoor het wettelijke uitgangspunt.
Berekening van de OZB
De algemene berekening luidt:
OZB = belastbare WOZ-waarde × toepasselijk OZB-tarief
De gemeenteraad stelt jaarlijks de OZB-tarieven vast in een belastingverordening.
Daarbij worden drie tarieven onderscheiden:
- Eigenarenbelasting woningen.
- Eigenarenbelasting niet-woningen.
- Gebruikersbelasting niet-woningen.
De tarieven kunnen per gemeente en belastingjaar verschillen.
WOZ-waarde en waardepeildatum
Voor belastingjaar 2026 wordt in beginsel de WOZ-waarde met waardepeildatum 1 januari 2025 gebruikt.
Voor belastingjaar 2027 is de waardepeildatum 1 januari 2026.
Bij het gebruik van de WOZ-waarde moet daarnaast rekening worden gehouden met eventuele wettelijke waarderingsuitzonderingen die voor de OZB gelden.
Berekening bij niet-woningen
Bij een niet-woning kunnen twee OZB-aanslagen worden opgelegd:
- De eigenarenbelasting.
- De gebruikersbelasting.
Wanneer de eigenaar ook zelf gebruiker is, kunnen beide belastingen aan dezelfde persoon of rechtspersoon worden opgelegd.
Berekening bij gemengde objecten
Bij een niet-woning met een kwalificerend woondeel kan voor de gebruikersbelasting een lagere heffingsmaatstaf gelden door toepassing van de woningdelenvrijstelling.
Daardoor kunnen de eigenaren- en gebruikersbelasting zijn gebaseerd op verschillende belastbare waarden.
Jaarlijkse tariefwijzigingen
Een stijging of daling van de WOZ-waarde leidt niet noodzakelijk tot een evenredige verandering van het OZB-bedrag.
De gemeente kan namelijk ook het belastingtarief aanpassen.
Voor de controle van een aanslag zijn daarom zowel de toepasselijke WOZ-waarde als het gemeentelijke tarief van belang.
De Gemeentewet bevat verschillende waarderingsuitzonderingen die bij de OZB-heffing van toepassing kunnen zijn.
Deze zijn onder meer geregeld in artikel 220d van de Gemeentewet.
Agrarische cultuurgrond
De waarde van bedrijfsmatig ten behoeve van land- of bosbouw geëxploiteerde cultuurgrond blijft onder de wettelijke voorwaarden buiten aanmerking.
Deze uitzondering geldt niet automatisch voor het erf, de ondergrond van bedrijfsgebouwen en andere niet-vrijgestelde onderdelen.
Tuinbouwkassen
Voor bepaalde glasopstanden die bedrijfsmatig worden gebruikt voor de teelt van gewassen geldt de zogenoemde kassenvrijstelling.
Deze vrijstelling kent eigen wettelijke voorwaarden en moet worden onderscheiden van de cultuurgrondvrijstelling.
Gebouwen voor openbare eredienst
Onder bepaalde voorwaarden blijft de waarde van onroerende zaken die in hoofdzaak zijn bestemd voor openbare eredienst of openbare bezinningssamenkomsten buiten aanmerking.
Voor woonruimten kunnen afwijkende regels gelden.
Natuurterreinen en landgoederen
Voor bepaalde natuurterreinen en onderdelen van aangewezen landgoederen bestaan wettelijke waarderingsuitzonderingen.
De toepassing hangt af van de wettelijke voorwaarden en de aard van het object.
Openbare wegen en waterstaatkundige werken
Ook voor bepaalde openbare wegen, waterwegen, spoorvoorzieningen en werken voor waterbeheer kunnen uitzonderingen gelden.
Werktuigenvrijstelling
Voor bepaalde werktuigen die onderdeel uitmaken van een onroerende zaak kan de werktuigenvrijstelling van toepassing zijn.
Deze regeling is onder meer relevant bij industriële complexen, productiebedrijven en andere objecten met technische installaties.
Gemeentelijke uitzonderingen
Gemeenten kunnen binnen de wettelijke bevoegdheden aanvullende waarderingsuitzonderingen in hun verordening opnemen.
Daarom moet naast de Gemeentewet ook de gemeentelijke OZB-verordening voor het betreffende belastingjaar worden geraadpleegd.
Verschil tussen WOZ en OZB
Niet iedere uitzondering werkt op dezelfde manier door in de WOZ-waarde en de OZB-heffingsmaatstaf.
Zo kunnen bepaalde waardeonderdelen uitsluitend voor de OZB-heffing buiten aanmerking blijven, terwijl de vastgestelde WOZ-waarde ongewijzigd blijft.
De OZB wordt geheven naar de situatie bij het begin van het kalenderjaar.
Wijzigingen gedurende het belastingjaar hebben daardoor niet zonder meer gevolgen voor de bestaande aanslag.
Verkoop of aankoop van vastgoed
Bij overdracht van een woning of bedrijfspand na 1 januari blijft de eigenarenbelasting in beginsel verschuldigd door degene die bij het begin van het jaar belastingplichtig was.
Een onderlinge verrekening tussen koper en verkoper verandert dit niet.
Beëindiging van een huurovereenkomst
Wanneer een huurder van een niet-woning het pand gedurende het belastingjaar verlaat, leidt dit niet automatisch tot een vermindering van de OZB-gebruikersbelasting over dat jaar.
Voor de belastingplicht is in beginsel de situatie op 1 januari bepalend.
Omgekeerd leidt het in gebruik nemen van een bestaand object na 1 januari niet zonder meer tot een nieuwe OZB-gebruikersaanslag voor hetzelfde belastingjaar.
Wijziging van de bestemming
Wanneer vastgoed wordt omgebouwd van kantoor naar woningen of andersom, kan dit gevolgen hebben voor de objectafbakening en de kwalificatie als woning of niet-woning.
Daarbij moet worden onderscheiden:
- De feitelijke toestand van het vastgoed.
- De juridisch toegestane bestemming.
- De WOZ-toestandspeildatum.
- De situatie op 1 januari voor de OZB-belastingplicht.
Deze momenten hoeven niet altijd dezelfde betekenis te hebben.
Nieuwbouw
Voor woningen en bedrijfsgebouwen in aanbouw kunnen bijzondere waarderingsomstandigheden gelden.
Ook kan bij de OZB de kwalificatie van een object veranderen wanneer daadwerkelijk met de bouw van een woning is begonnen.
Nieuwe of gewijzigde WOZ-objecten
Bij splitsing, samenvoeging, nieuwbouw of sloop kunnen gedurende het jaar wijzigingen optreden die gevolgen hebben voor de WOZ-administratie.
Of deze ook tot een wijziging van de OZB-aanslag leiden, moet aan de hand van de wettelijke regels en de concrete situatie worden beoordeeld.
Een OZB-aanslag kan onjuist zijn doordat de WOZ-waarde niet juist is vastgesteld, maar ook doordat de verkeerde belastingplichtige, heffingsmaatstaf of het verkeerde tarief is toegepast.
Voor een inhoudelijke beoordeling moet daarom onderscheid worden gemaakt tussen bezwaren tegen de WOZ-waarde en bezwaren tegen de OZB-heffing.
Beoordeling van de WOZ-waarde
Wanneer de vastgestelde WOZ-waarde wordt betwist, zijn onder meer de objectkenmerken, waarderingsmethode en onderliggende marktgegevens relevant.
Bij niet-woningen kunnen huurwaarden, kapitalisatiefactoren, gecorrigeerde vervangingswaarde en bijzondere objectkenmerken een rol spelen.
Beoordeling van de OZB-heffing
Naast de waarde kunnen onder meer de volgende punten worden gecontroleerd:
- Is de juiste belastingplichtige aangewezen?
- Was sprake van belastbaar gebruik op 1 januari?
- Is het WOZ-object correct afgebakend?
- Is het object terecht als woning of niet-woning aangemerkt?
- Is het juiste gemeentelijke tarief toegepast?
- Is de woningdelenvrijstelling juist verwerkt?
- Zijn wettelijke en gemeentelijke waarderingsuitzonderingen toegepast?
- Sluit de heffingsmaatstaf aan op de toepasselijke WOZ-waarde?
Bezwaar tegen de aanslag
Tegen een OZB-aanslag kan in beginsel binnen zes weken na de dagtekening van het aanslagbiljet bezwaar worden gemaakt bij de bevoegde heffingsambtenaar, met inachtneming van de wettelijke regels over bekendmaking en termijnberekening.
Wanneer de WOZ-beschikking en de OZB-aanslag op hetzelfde biljet staan, kunnen de samenhangende geschilpunten in de bezwaarprocedure worden behandeld.
Gevolgen van een gewijzigde WOZ-waarde
Wanneer de vastgestelde WOZ-waarde na bezwaar of beroep wordt verminderd, moet de daarop gebaseerde OZB-aanslag voor zover nodig overeenkomstig worden aangepast.
Dit kan voor een niet-woning gevolgen hebben voor zowel de eigenarenbelasting als de gebruikersbelasting.
Correctie van de woningdelenvrijstelling
Wanneer uitsluitend de woningdelenvrijstelling onjuist is toegepast, kan de heffingsmaatstaf van de OZB-gebruikersbelasting worden verminderd zonder dat de totale WOZ-waarde verandert.
Onderbouwing
Voor een inhoudelijke beoordeling kunnen onder meer het WOZ-taxatieverslag, de gemeentelijke belastingverordening, objectgegevens, gebruiksgegevens en de waardeverdeling tussen woon- en niet-woondelen nodig zijn.
De vraag of een aanslag moet worden aangepast, hangt af van de concrete feiten en de toepasselijke wettelijke bepalingen.
De informatie op deze pagina is gebaseerd op de Gemeentewet, de Wet WOZ en de toelichtingen van de Waarderingskamer. De onderstaande bronnen behandelen de belastingplicht, de berekening van de OZB, het onderscheid tussen woningen en niet-woningen, de woningdelenvrijstelling en de onderbouwing van de WOZ-waarde.
- Gemeentewet – wettelijke regeling onroerendezaakbelasting
- Waarderingskamer – WOZ en gemeentebelastingen
- Waarderingskamer – OZB bij gemengde objecten
- Waarderingskamer – Gebruik van de WOZ-waarde
- Waarderingskamer – Samenhang met heffingswetten
- Waarderingskamer – Aanwijzen van belanghebbenden
- Waarderingskamer – Uitspraak op bezwaar
- Rijksoverheid – Bezwaar tegen gemeentelijke belastingaanslagen