Erfrecht, erfbelasting en WOZ-waarde
ij het erven van een woning of ander vastgoed speelt de waarde van de onroerende zaak een belangrijke rol bij het bepalen van de erfbelasting. Voor woningen wordt in beginsel uitgegaan van de WOZ-waarde. Erfgenamen mogen daarbij kiezen tussen de WOZ-waarde van het jaar van overlijden en die van het daaropvolgende jaar.
Voor verhuurde woningen, erfpacht en bepaalde bijzondere woonsituaties gelden aanvullende fiscale waarderingsregels. Bij bedrijfspanden, agrarisch vastgoed en andere niet-woningen is doorgaans de marktwaarde op de overlijdensdatum bepalend.
De WOZ-waarde en erfbelasting hangen dus nauw samen, maar de manier waarop vastgoed wordt gewaardeerd verschilt per objecttype en juridische situatie.
Hieronder worden de belangrijkste waarderingsregels bij een erfenis toegelicht.
Erfbelasting en WOZ-waarde bij geërfd vastgoed uitgelegd:
Wanneer iemand overlijdt, gaan diens bezittingen en schulden volgens het erfrecht over op de erfgenamen. Vastgoed kan daarbij een belangrijk onderdeel van de nalatenschap vormen.
Voorbeelden zijn:
- Een eigen woning.
- Een tweede woning of vakantiewoning.
- Een verhuurde woning.
- Een winkelpand of kantoor.
- Een industrieel of logistiek gebouw.
- Een agrarisch bedrijf met grond en gebouwen.
- Een aandeel in een gezamenlijk gehouden onroerende zaak.
Erfrecht en erfbelasting
Het erfrecht bepaalt wie gerechtigd is tot de nalatenschap en welke rechten en verplichtingen daarbij ontstaan.
De erfbelasting is de belasting die onder de daarvoor geldende voorwaarden wordt geheven over de waarde van wat iemand uit een nalatenschap verkrijgt.
Daarbij moet onderscheid worden gemaakt tussen de waarde van het vastgoed en de uiteindelijke belaste verkrijging van een erfgenaam.
Waardering van de nalatenschap
Voor de erfbelasting moet worden vastgesteld welke bezittingen en schulden tot de nalatenschap behoren.
Bij een woning wordt voor de fiscale waardering in beginsel aangesloten bij de WOZ-waarde. Voor andere onroerende zaken gelden doorgaans de regels voor waardering naar de waarde in het economische verkeer.
Erfdeel en belastingplicht
Niet iedere erfgenaam verkrijgt noodzakelijk hetzelfde aandeel in het vastgoed.
Een testament, de wettelijke verdeling, een huwelijksvermogensrechtelijke regeling of een bestaand vruchtgebruik kan invloed hebben op de omvang en aard van de verkrijging.
De verschuldigde erfbelasting hangt daarnaast af van de toepasselijke vrijstellingen, tarieven en de relatie tussen de overledene en de erfgenaam.
Bij het erven van een woning mag voor de erfbelasting worden gekozen tussen twee WOZ-waarden:
- De WOZ-waarde die geldt voor het kalenderjaar van overlijden.
- De WOZ-waarde die geldt voor het kalenderjaar na overlijden.
Dit volgt uit artikel 21, vijfde lid, van de Successiewet 1956.
Voorbeeld: overlijden in 2026
Bij een overlijden in 2026 kan voor de fiscale waardering van een woning worden gekozen tussen:
| WOZ-beschikking | Waardepeildatum |
|---|---|
| WOZ-waarde 2026 | 1 januari 2025 |
| WOZ-waarde 2027 | 1 januari 2026 |
Erfgenamen mogen in beginsel de laagste van deze twee WOZ-waarden gebruiken.
De WOZ-waarde van 2027 wordt normaal gesproken pas begin 2027 bekendgemaakt.
Waarom mag tussen twee jaren worden gekozen?
De WOZ-waarde wordt vastgesteld naar een eerdere waardepeildatum. Daardoor kan de WOZ-waarde van het overlijdensjaar afwijken van de marktverhoudingen rond het overlijden.
De wettelijke keuzemogelijkheid voorkomt dat erfgenamen uitsluitend zijn aangewezen op één voorafgaand WOZ-jaar.
Welke waarde is voordeliger?
Een lagere fiscale woningwaarde kan leiden tot een lagere belaste verkrijging.
Welke WOZ-beschikking voordeliger is, hangt af van de vastgestelde waarden en de overige omstandigheden van de nalatenschap.
WOZ-waarde nog niet bekend
Wanneer de WOZ-waarde van het volgende jaar nog niet bekend is, kan de aangifte worden gebaseerd op de WOZ-waarde van het overlijdensjaar.
Blijkt de WOZ-waarde van het volgende jaar later lager te zijn, dan kan onder de voorwaarden van de Belastingdienst alsnog om aanpassing van de fiscale waardering worden verzocht.
Een erfgenaam kan belang hebben bij een juiste WOZ-waarde, omdat deze rechtstreeks wordt gebruikt bij de berekening van de erfbelasting over een woning.Wanneer de WOZ-waarde te hoog is vastgesteld, kan een vermindering gevolgen hebben voor de fiscale waarde van de erfenis.
WOZ-beschikking van de overledene
De oorspronkelijke WOZ-beschikking kan zijn vastgesteld en bekendgemaakt voordat de erfgenaam eigenaar werd.
Een erfgenaam die gedurende het belastingjaar eigenaar wordt, kan onder artikel 26 Wet WOZ een nieuwe, voor bezwaar vatbare WOZ-beschikking aanvragen.
Daarmee ontstaat de mogelijkheid de vastgestelde waarde via de gebruikelijke WOZ-procedure te laten beoordelen.
Medebelanghebbenden
Ook wanneer een erfgenaam al een belang bij het object had, kunnen bijzondere regels voor het verkrijgen van een WOZ-beschikking van toepassing zijn.
Daarbij kan artikel 28 Wet WOZ relevant zijn.
Bezwaar tegen de WOZ-waarde
Bij de beoordeling van een geërfde woning kunnen dezelfde waarderingsonderwerpen een rol spelen als bij andere woningen:
- Verkoopprijzen van vergelijkbare woningen.
- Woonoppervlakte en perceelgrootte.
- Onderhoudstoestand en kwaliteit.
- Voorzieningen.
- Bijgebouwen.
- Ligging en omgevingsfactoren.
- Toestandswijzigingen.
De bezwaartermijn tegen een WOZ-beschikking bedraagt in beginsel zes weken, met inachtneming van de wettelijke regels over bekendmaking en termijnberekening.
WOZ-bezwaar is niet hetzelfde als bezwaar tegen erfbelasting
De WOZ-waarde wordt vastgesteld door de gemeente.
De aanslag erfbelasting wordt vastgesteld door de Belastingdienst.
Wie uitsluitend bezwaar maakt tegen de aanslag erfbelasting, heeft daarmee niet automatisch bezwaar gemaakt tegen de onderliggende WOZ-beschikking.
Het is daarom belangrijk onderscheid te maken tussen beide procedures.
Bij de erfbelasting is de WOZ-waarde in beginsel de wettelijke waarderingsgrondslag voor woningen. Er bestaan echter bijzondere situaties waarin een andere waardering relevant kan zijn.
Verkoop van de geërfde woning
Een woning kan kort na het overlijden worden verkocht.
De gerealiseerde verkoopprijs is dan een marktgegeven, maar vervangt niet automatisch de wettelijke WOZ-waarderingsgrondslag voor de erfbelasting.
Ook wanneer de verkoopprijs aanzienlijk afwijkt van de WOZ-waarde, blijft de wettelijke waarderingsregeling het uitgangspunt.
Ingrijpende verbouwing vóór overlijden
Wanneer de woning vóór het overlijden ingrijpend is veranderd, bijvoorbeeld door een omvangrijke verbouwing, kan de toepasselijke WOZ-waarde onvoldoende aansluiten bij de relevante toestand.
De Belastingdienst schrijft voor dat in een dergelijke situatie moet worden uitgegaan van de marktwaarde op de overlijdensdatum.
Het moet daarbij gaan om een relevante ingrijpende verandering; regulier onderhoud leidt niet zonder meer tot toepassing van een afwijkende waarderingsgrondslag.
Serviceflats
Voor bepaalde serviceflats geldt een bijzondere regeling.
Wanneer de marktwaarde ten minste 30% lager is dan de WOZ-waarde als gevolg van persoonlijke verplichtingen tot betaling van servicekosten voor diensten die geen betrekking hebben op de woning zelf, kan voor de erfbelasting de marktwaarde worden gebruikt.
De voorwaarden moeten afzonderlijk worden beoordeeld.
Garages en parkeerplaatsen
Een garage of parkeerplaats die bij een woning hoort en onderdeel is van het relevante WOZ-object, wordt in beginsel meegenomen in de WOZ-waardering van die woning.
Voor een afzonderlijke garagebox of parkeerplaats die niet bij een woning behoort, kan voor de erfbelasting de marktwaarde bepalend zijn.
De objectafbakening en de juridische samenstelling van de verkrijging zijn hierbij van belang.
Wanneer een geërfde woning is verhuurd of verpacht, kan onder voorwaarden de leegwaarderatio worden toegepast.
Dit is een fiscale waarderingsregeling waarmee rekening wordt gehouden met de waardedrukkende invloed van bepaalde verhuursituaties.
Wat is de leegwaarderatio?
De leegwaarderatio is een percentage van de WOZ-waarde.
Het toepasselijke percentage hangt af van de verhouding tussen de jaarlijkse huurprijs en de WOZ-waarde.
Bij de berekening wordt rekening gehouden met de daarvoor geldende wettelijke tabel.
Wanneer geldt de leegwaarderatio?
De regeling is onder meer bedoeld voor verhuurde woningen waarbij de huurder recht heeft op huurbescherming.
Ook voor bepaalde verpachte woningen kan zij relevant zijn.
De regeling geldt niet automatisch voor alle vormen van verhuur.
Zo vallen tijdelijk verhuurde woningen, zoals bepaalde vakantiewoningen, niet zonder meer onder de leegwaarderatio.
Verhuur aan familie of verbonden partijen
Bij verhuur aan een gelieerde partij moet worden beoordeeld of sprake is van een zakelijke huurprijs.
Vanaf 2026 is de leegwaarderatio niet meer van toepassing bij verhuur aan gelieerde partijen tegen een niet-marktconforme huurprijs. In dat geval geldt de WOZ-waarde als uitgangspunt.
Gedeeltelijk verhuurde woningen
Wanneer slechts een gedeelte van de woning wordt verhuurd, kunnen afzonderlijke waarderingsregels gelden.
Daarbij moet worden vastgesteld welk gedeelte is verhuurd en welke WOZ-waarde daaraan kan worden toegerekend.
Niet zelfstandig overdraagbare woning
Wanneer een verhuurde woning onderdeel is van een groter gebouw en niet afzonderlijk kan worden overgedragen, kan onder de wettelijke voorwaarden een forfaitaire vermindering van € 20.000 relevant zijn bij de berekening van de leegwaarderatio.
WOZ-waarde blijft ongewijzigd
De leegwaarderatio verlaagt niet de gemeentelijke WOZ-waarde zelf.
Het is een afzonderlijke fiscale waarderingsregel voor de berekening van onder meer erfbelasting.
Bij erfpacht is de grond eigendom van een andere partij dan degene die het erfpachtrecht bezit.
Voor het gebruik van de grond kan een jaarlijkse erfpachtcanon verschuldigd zijn.
Erfpacht en de WOZ-waarde
Voor de WOZ-waardering wordt uitgegaan van de wettelijke overdrachtsfictie. De woning wordt in beginsel gewaardeerd alsof de volle en onbezwaarde eigendom kan worden overgedragen.
De erfpachtcanon leidt daarom niet automatisch tot een lagere gemeentelijke WOZ-waarde.
Erfpacht en erfbelasting
Voor de erfbelasting geldt een afzonderlijke waarderingsregel.
Wanneer een erfgenaam het erfpachtrecht van een woning verkrijgt en een jaarlijkse canon verschuldigd is, mag volgens de huidige fiscale regeling de WOZ-waarde worden verminderd met 17 maal de jaarlijkse erfpachtcanon.
Dit is een fiscale correctie en geen vermindering van de WOZ-beschikking.
Afgekochte erfpacht
Wanneer de erfpachtcanon voor een bepaalde periode is afgekocht, is niet zonder meer sprake van dezelfde jaarlijkse betalingsverplichting.
De fiscale behandeling hangt dan af van de erfpachtvoorwaarden en de relevante betalingsverplichtingen.
Verhuurde woning op erfpachtgrond
Wanneer een geërfde woning zowel verhuurd is als op erfpachtgrond staat, kunnen de regels voor erfpacht en leegwaarderatio samenkomen.
Voor dergelijke combinaties bestaan bijzondere berekeningsvoorschriften. Het is daarom niet juist om zonder verdere beoordeling simpelweg twee afzonderlijke kortingen op de WOZ-waarde toe te passen.
Andere beperkte rechten
Ook bij opstalrechten en andere beperkte zakelijke rechten kan een afzonderlijke fiscale waarderingsvraag ontstaan.
De aard van het geërfde recht bepaalt welke waarde daadwerkelijk tot de nalatenschap behoort.
Voor niet-woningen geldt bij de erfbelasting in beginsel een andere waarderingsgrondslag dan voor woningen.
Bij bedrijfspanden en andere niet-woningen wordt doorgaans uitgegaan van de waarde in het economische verkeer op de overlijdensdatum.
Bedrijfspanden
Voorbeelden zijn:
- Winkels en supermarkten.
- Kantoren en laboratoria.
- Bedrijfsruimten.
- Industriële complexen.
- Distributiecentra.
- Hotels en horecapanden.
De WOZ-waarde kan als informatiebron dienen, maar is niet automatisch de fiscale waarde die bij de erfbelasting moet worden opgegeven.
Verhuurd commercieel vastgoed
Bij verhuurde bedrijfspanden kunnen de bestaande huurovereenkomsten van belang zijn voor de marktwaarde op de overlijdensdatum.
Relevante factoren kunnen zijn:
- De contracthuur en markthuur.
- De resterende huurperiode.
- Bijzondere huurvoorwaarden.
- Leegstandsrisico.
- Onderhouds- en exploitatiekosten.
- De kapitalisatiefactor.
- De mogelijkheden voor alternatief gebruik.
Een verhuurd bedrijfspand moet voor de erfbelasting niet automatisch worden gewaardeerd alsof het vrij van huur wordt geleverd.
Agrarisch vastgoed
Bij agrarische objecten kan de nalatenschap bestaan uit een combinatie van bedrijfswoningen, stallen, schuren, landbouwgrond en andere voorzieningen.
De wettelijke waarderingsregels kunnen per onderdeel verschillen.
Voor de bedrijfswoning kan de WOZ-regeling voor woningen relevant zijn, terwijl voor andere vermogensbestanddelen de marktwaarde bepalend kan zijn.
Overdracht van een onderneming
Wanneer het vastgoed onderdeel uitmaakt van een onderneming die door erfgenamen wordt voortgezet, kan onder voorwaarden de bedrijfsopvolgingsregeling relevant zijn.
Deze regeling stelt eigen eisen aan de onderneming, de verkrijging en de voortzetting. Het enkele bezit van vastgoed geeft niet automatisch recht op toepassing van de bedrijfsopvolgingsregeling.
De waardering van ondernemingsvermogen moet daarom worden onderscheiden van de algemene WOZ-waardering van vastgoed.
Bij geërfd vastgoed kan sprake zijn van één gebouw met meerdere functies of van verschillende zelfstandige WOZ-objecten.
Voorbeelden zijn:
- Een winkelpand met bovenwoning.
- Een bedrijfsgebouw met een zelfstandige woning.
- Een boerderij met bedrijfswoning en bijgebouwen.
- Een complex met meerdere appartementen.
- Een pand met kantoorruimte en een woonruimte.
- Een woning met afzonderlijke garageboxen of parkeerplaatsen.
Eén WOZ-object met meerdere functies
Een gecombineerd woon- en bedrijfspand kan voor de Wet WOZ één object vormen.
Voor de erfbelasting moet dan worden beoordeeld welk deel van de waarde aan de woning kan worden toegerekend.
De woningwaarde kan onder de specifieke WOZ-waarderingsregels voor erfbelasting vallen, terwijl het niet-woninggedeelte op een andere wijze moet worden gewaardeerd.
Afzonderlijke WOZ-objecten
Wanneer zelfstandige woningen ieder een eigen WOZ-beschikking hebben, kan de fiscale woningwaardering in beginsel per object worden bepaald.
Bij appartementencomplexen moet daarom worden gekeken naar de feitelijke en juridische objectafbakening.
Waarde van bijgebouwen en grond
Een garage, berging of perceel grond kan onderdeel zijn van de woning of een afzonderlijke onroerende zaak vormen.
De fiscale behandeling hangt mede af van die samenhang.
Niet zelfstandig verkoopbare onderdelen
Wanneer een woning binnen een groter gebouw niet afzonderlijk kan worden overgedragen, kunnen bijzondere fiscale waarderingsregels van toepassing zijn.
Die moeten worden onderscheiden van de gewone waardering van een zelfstandig WOZ-object.
Voorkomen van dubbele waardering
Bij de verdeling van de nalatenschap moet worden voorkomen dat eenzelfde gebouwonderdeel of stuk grond in meerdere vastgoedwaarden wordt meegenomen.
Daarvoor is een juiste inventarisatie van de afzonderlijke objecten en rechten noodzakelijk.
Bij een erfenis wordt niet altijd de volledige eigendom van een woning aan één erfgenaam overgedragen.
Er kan sprake zijn van vruchtgebruik, blote eigendom, een recht van bewoning of een verdeling waarbij de langstlevende partner de woning blijft gebruiken.
Vruchtgebruik
Bij vruchtgebruik heeft iemand het recht een zaak te gebruiken of de opbrengsten ervan te ontvangen, terwijl de eigendom bij een ander kan berusten.
Voor de erfbelasting moet de waarde van het vruchtgebruik volgens de toepasselijke fiscale regels worden bepaald.
Daarbij kunnen onder meer de duur van het recht en de leeftijd van de vruchtgebruiker van belang zijn.
Blote eigendom
De blote eigenaar heeft het eigendomsrecht, maar niet het volledige recht om het vastgoed te gebruiken zolang het vruchtgebruik bestaat.
De fiscale waarde van de blote eigendom wordt daarom niet zonder meer gelijkgesteld aan de volledige waarde van de woning.
Wettelijke verdeling
In het kader van de wettelijke verdeling van een nalatenschap kan de langstlevende echtgenoot de goederen en schulden verwerven, terwijl de kinderen recht hebben op een geldvordering op de langstlevende. Voor de erfbelasting moet de waarde van de verkregen activa en eventuele vorderingen volgens de geldende richtlijnen worden vastgesteld.
Hypotheekschulden
Indien er een hypotheekschuld op een geërfde woning rust, dient de waarde van de woning te worden onderscheiden van de schuld die tot de nalatenschap behoort. Een hypotheekschuld heeft niet automatisch invloed op de gemeentelijke WOZ-waarde. Bij het bepalen van de netto nalatenschap kan de nog openstaande schuld echter wel in aanmerking worden genomen, mits deze volgens de fiscale regels aftrekbaar is.
Eigendom en waarde
Het is essentieel om te begrijpen wie de juridische eigenaar wordt en welk economisch belang iemand verwerft bij de verdeling van een nalatenschap. De fiscale behandeling is afhankelijk van de werkelijke rechten, het testament en de toepasselijke wetgeving.
Bij de aangifte erfbelasting moet worden vastgesteld welke bezittingen en schulden de overledene had en welke fiscale waarderingsregels daarop van toepassing zijn.
Voor vastgoed zijn vooral de juiste WOZ-beschikkingen, de juridische eigendom en eventuele bijzondere gebruiksrechten relevant.
Aangiftetermijn vanaf 2026
Voor overlijdens vanaf 1 januari 2026 bedraagt de reguliere aangiftetermijn voor erfbelasting twintig maanden na de overlijdensdatum.
Bij overlijdens in eerdere jaren kunnen andere termijnen gelden.
De Belastingdienst vermeldt de toepasselijke inleverdatum in de aangiftebrief.
Welke gegevens zijn nodig?
Bij vastgoed kunnen onder meer relevant zijn:
- De datum van overlijden.
- Het testament en de verklaring van erfrecht.
- De WOZ-beschikking van het overlijdensjaar.
- De WOZ-beschikking van het daaropvolgende jaar.
- De eigendoms- en kadastrale gegevens.
- De openstaande hypotheekschuld.
- Eventuele huurovereenkomsten.
- Erfpachtvoorwaarden en canonbetalingen.
- Gegevens over vruchtgebruik of andere beperkte rechten.
- Taxaties van niet-woningen en andere bijzondere vastgoedobjecten.
Latere WOZ-vermindering
Wanneer de WOZ-waarde na een bezwaar wordt aangepast, kan dit gevolgen hebben voor de erfbelasting. De nieuwe WOZ-beschikking dient dan meegenomen te worden in de fiscale waardering, voor zover het een relevant belasting-jaar betreft. Ook als de WOZ-waarde van het jaar na het overlijden later blijkt te zijn verlaagd, kan er volgens de voorwaarden van de Belastingdienst om een aanpassing worden gevraagd.
Bezwaar tegen de aanslag erfbelasting
U kunt binnen zes weken na de datum van de aanslag erfbelasting bezwaar maken. Zodra de bezwaartermijn is verstreken, dient te worden nagegaan of een verzoek om ambtshalve vermindering mogelijk is. Dit verzoek om vermindering is niet gelijk aan een tijdig ingediend bezwaar, aangezien er verschillende voorwaarden en termijnen voor gelden.
Inkomstenbelasting na overlijden
Na het overlijden kan het onroerend goed ook gevolgen hebben voor de inkomstenbelasting van de erfgenamen. Wanneer een erfgenaam de woning als zijn hoofdverblijf gebruikt, kan deze onder bepaalde voorwaarden in box 1 vallen. Als de woning echter wordt aangehouden als tweede woning of als investering, kan box 3 relevant zijn. De fiscale behandeling is afhankelijk van het eigendom, het gebruik en de toepasselijke wettelijke bepalingen.
Verkoop na de erfenis
Een latere verkoop van onroerend goed heeft niet automatisch invloed op de oorspronkelijke fiscale waarderingsgrondslag voor de erfbelasting. Echter, de gegevens van de verkoop kunnen onder bepaalde omstandigheden van belang zijn voor het vaststellen van de marktwaarde van niet-woningen of in bijzondere gevallen waarin de marktwaarde voor een woning moet worden toegepast. Het is belangrijk om de erfbelasting, inkomstenbelasting en mogelijke gevolgen van een toekomstige vastgoedtransactie afzonderlijk te analyseren.
De informatie op deze pagina is gebaseerd op de Successiewet 1956, de uitvoeringsregels voor de erfbelasting en officiële toelichtingen van de Belastingdienst en de Waarderingskamer.
De onderstaande bronnen behandelen de fiscale waardering van geërfd vastgoed, de keuze tussen WOZ-jaren, de leegwaarderatio, erfpacht en de rechten van erfgenamen bij WOZ-beschikkingen.
- Belastingdienst – Waarde van een erfenis bepalen
- Belastingdienst – Een woning erven
- Belastingdienst – Waarde van verhuurde of verpachte woningen
- Belastingdienst – Aangiftetermijn erfbelasting
- Belastingdienst – Bezwaar tegen de aanslag erfbelasting
- Waarderingskamer – WOZ-waarde en rijksbelastingen
- Waarderingskamer – Beschikkingen op verzoek
- Waarderingskamer – Samenhang met erfbelasting
- Successiewet 1956
- Wet waardering onroerende zaken