Bijzondere waarderingsomstandigheden bij de WOZ 

C​​​​ontact

De WOZ-waarde van vastgoed wordt niet alleen bepaald door de ligging, oppervlakte, bouwkundige staat en marktgegevens. Ook bijzondere juridische, technische, economische en omgevingsfactoren kunnen invloed hebben op de waarde.

Dit geldt voor woningen, bedrijfspanden, incourant vastgoed, agrarische objecten en andere onroerende zaken. Denk aan erfpacht, bodemverontreiniging, beperkte stroomcapaciteit, leegstand, planologische beperkingen en veranderingen in de gebruiksmogelijkheden.

Niet iedere bijzondere omstandigheid leidt automatisch tot een hogere of lagere WOZ-waarde. Bepalend is of en in hoeverre de omstandigheid binnen de wettelijke waarderingsgrondslag invloed heeft op de waarde op de relevante peildatum.

Hieronder worden de belangrijkste bijzondere WOZ-waarderingsomstandigheden toegelicht, met aandacht voor de wettelijke voorschriften, de toepassing bij verschillende vastgoedtypen en de onderbouwing van eventuele waardecorrecties.

Bijzondere omstandigheden die de WOZ-waarde beïnvloeden uitgelegd:

Bij het vaststellen van de WOZ-waarde gelden twee wettelijke waarderingsficties. Deze zijn opgenomen in artikel 17, tweede lid, Wet WOZ en vormen een belangrijk uitgangspunt voor de waardering van onroerende zaken.

Overdrachtsfictie
De overdrachtsfictie houdt in dat bij de waardering wordt verondersteld dat de volle en onbezwaarde eigendom van de onroerende zaak kan worden overgedragen.
Dit houdt in dat bepaalde civielrechtelijke rechten en plichten bij de waardering buiten beschouwing worden gelaten.

Voorbeelden zijn:

  • Erfpacht.
  • Vruchtgebruik.
  • Opstalrechten.
  • Bepaalde privaatrechtelijke gebruiksbeperkingen.

Verkrijgingsfictie
De verkrijgingsfictie houdt in dat de verkrijger de onroerende zaak in de staat waarin deze zich bevindt onmiddellijk en volledig in gebruik kan nemen.
Hierdoor wordt bij de marktwaardebepaling in beginsel geen rekening gehouden met de waardedrukkende invloed van een bestaande huurovereenkomst.
Een verkoopprijs in verhuurde staat kan daarom afwijken van de WOZ-waarde.

Welke beperkingen blijven wel relevant?
De waarderingsficties betekenen niet dat alle beperkingen worden genegeerd.
De fysieke toestand van het vastgoed, publiekrechtelijke gebruiksbeperkingen, bodemverontreiniging en andere omstandigheden die de objectieve waarde beïnvloeden, kunnen nog steeds relevant zijn.
Een bedrijfsgebouw dat door zijn constructie of bestemming beperkt bruikbaar is, wordt dus niet automatisch gewaardeerd alsof deze beperkingen ontbreken.

Toepassing bij verschillende waarderingsmethoden
De ficties zijn van belang bij de waardering volgens de waarde in het economische verkeer.
Bij niet-woningen moet daarnaast worden beoordeeld of de gecorrigeerde vervangingswaarde als waarderingsgrondslag van toepassing is.

De waarderingsficties vormen daarmee een wettelijk uitgangspunt en mogen niet worden verward met een algemene verplichting om iedere bijzondere omstandigheid buiten beschouwing te laten.

De WOZ-waarde wordt niet automatisch lager vastgesteld doordat de eigenaar of gebruiker erfpachtcanon moet betalen.
De verplichting tot betaling van canon is namelijk verbonden aan het erfpachtrecht en behoort tot de omstandigheden die bij de overdrachtsfictie worden weggedacht.

Verkooptransacties op erfpachtgrond
Een verkoopprijs van een erfpachtrecht kan wel worden gebruikt als marktgegeven.

Daarbij moet worden beoordeeld of de overeengekomen prijs is beïnvloed door:

  • De hoogte van de canon.
  • De resterende looptijd.
  • Afkoop van toekomstige canonbetalingen.
  • Herzieningsvoorwaarden.
  • Andere bijzondere erfpachtafspraken.

Wanneer de prijs is beïnvloed door de erfpachtvoorwaarden, kan een correctie nodig zijn om tot een verkoopcijfer te komen dat aansluit bij de WOZ-waarderingsficties.

Opstalrechten en vruchtgebruik
Ook opstalrechten en vruchtgebruik kunnen gevolgen hebben voor de juridische eigendomssituatie.
Bij de WOZ-waardering moet onderscheid worden gemaakt tussen rechten die door de overdrachtsfictie worden weggedacht en de feitelijke kenmerken en mogelijkheden van de onroerende zaak.

Fiscale waardering
De behandeling van erfpacht bij andere belastingen, zoals erfbelasting of inkomstenbelasting, kan afwijken van de WOZ-systematiek.

Een fiscale correctie voor erfpacht mag daarom niet zonder meer worden toegepast op de WOZ-waarde zelf.

Bodemverontreiniging en de aanwezigheid van asbest kunnen invloed hebben op de WOZ-waarde wanneer deze omstandigheden de marktwaarde of de waarde volgens de toepasselijke waarderingsmethode aantoonbaar beïnvloeden.

De aanwezigheid van verontreiniging leidt echter niet automatisch tot een waardevermindering ter grootte van alle geraamde saneringskosten.

Bodemverontreiniging
Bij bodemverontreiniging kunnen onder meer de volgende factoren van belang zijn:

  • De aard en omvang van de verontreiniging.
  • De noodzaak en het tijdstip van sanering.
  • De kosten die voor rekening van de eigenaar komen.
  • Beperkingen in het gebruik van de grond.
  • Beperkingen bij bouw- of ontwikkelingsactiviteiten.
  • De onzekerheid over toekomstige verplichtingen.
  • De invloed op de verkoopbaarheid van het vastgoed.

Saneringskosten
Bij de waardering moet worden beoordeeld wie de saneringskosten draagt.
Als een derde de volledige kosten dekt, is het niet vanzelfsprekend dat er een waardevermindering van de totale saneringskosten plaatsvindt.
Er kunnen daarnaast andere waardedrukkende factoren aanwezig zijn, zoals hinder, beperkingen in het gebruik of onzekerheid.

Asbest in gebouwen
Bij gebouwen waarin asbest is verwerkt, kan de aanwezigheid daarvan gevolgen hebben voor de marktwaarde.
De betekenis hangt onder meer af van de locatie, de toestand van de asbesthoudende materialen, de noodzaak van verwijdering en de verwachte kosten.
Een gebouw met asbesthoudende dakbedekking hoeft bijvoorbeeld niet dezelfde waardecorrectie te krijgen als een gebouw waarbij asbest aanwezig is in moeilijk bereikbare constructies.

Gecorrigeerde vervangingswaarde
Bij incourant vastgoed kan bodemverontreiniging invloed hebben op de grondwaarde. Een correctie op de opstallen is daarnaast afhankelijk van de vraag of de gebruiksmogelijkheden van die opstallen worden beperkt.

De waardecorrectie moet passen bij de feitelijke omstandigheden en mag niet dubbel in de taxatie worden verwerkt.

De beschikbaarheid van elektriciteit en transportcapaciteit kan een belangrijk kenmerk zijn van bedrijfsmatig vastgoed.
Vooral bij logistieke gebouwen, industriële complexen, laboratoria, datacenters en andere energie-intensieve objecten kan een tekort aan beschikbare stroomcapaciteit de gebruiksmogelijkheden beperken.

Wat is netcongestie?
Netcongestie ontstaat wanneer het elektriciteitsnet onvoldoende capaciteit heeft om alle gevraagde elektriciteit op bepaalde momenten te transporteren.
Dit kan gevolgen hebben voor het verkrijgen of verzwaren van een aansluiting en voor het verhogen van het gecontracteerde transportvermogen.

Betekenis voor de WOZ-waarde
Netcongestie kan relevant zijn wanneer de beperkingen invloed hebben op het gebruik, de verhuurbaarheid of de verkoopbaarheid van het vastgoed.

Daarbij moet onderscheid worden gemaakt tussen:

  • De aanwezige fysieke elektriciteitsaansluiting.
  • Het gecontracteerde transportvermogen.
  • De daadwerkelijk beschikbare capaciteit.
  • De mogelijkheden om capaciteit uit te breiden.
  • De gevolgen voor het gebruik door potentiële marktpartijen.

Bestaande en nieuwe aansluitingen
Een object met een bestaande aansluiting en voldoende gecontracteerd transportvermogen bevindt zich niet noodzakelijk in dezelfde marktpositie als een vergelijkbaar object waarvoor uitbreiding nodig is.
Ook moet onderscheid worden gemaakt tussen een beperking die specifiek betrekking heeft op het gebruik door de huidige onderneming en een beperking die de objectieve gebruiksmogelijkheden van het vastgoed beïnvloedt.

Onderbouwing van de waarderingsinvloed
Voor de beoordeling kunnen onder meer relevant zijn:

  • Bevestigingen van de netbeheerder.
  • De aansluit- en transportovereenkomst.
  • De beschikbare en aangevraagde transportcapaciteit.
  • Eventuele wachttijden voor uitbreiding.
  • De situatie op de relevante peildatum.
  • Vergelijkbare huur- en verkooptransacties.

Niet iedere melding van netcongestie in een gebied rechtvaardigt een afzonderlijke WOZ-correctie.

Er moet aannemelijk worden gemaakt welke betekenis de beperking heeft voor het specifieke object en de toepasselijke waarderingsgrondslag.

Leegstand kan invloed hebben op de WOZ-waardering van commercieel vastgoed.
Daarbij moet onderscheid worden gemaakt tussen de feitelijke leegstand van een object en het objectieve leegstandsrisico dat op de vastgoedmarkt voor vergelijkbare gebouwen bestaat.

Feitelijke leegstand
Een gebouw kan op de waardepeildatum geheel of gedeeltelijk leegstaan.
Dit betekent niet automatisch dat de marktwaarde met een vast percentage moet worden verlaagd.
Van belang is of de leegstand verband houdt met kenmerken van het vastgoed of met algemene omstandigheden op de vastgoedmarkt.

Frictieleegstand
Frictieleegstand ontstaat bij een wisseling van huurders.
Bij de huurwaardekapitalisatiemethode wordt het normale leegstandsrisico doorgaans betrokken bij de bepaling van de kapitalisatiefactor.

Aanvangsleegstand
Bij nieuwbouw of de eerste verhuur kan sprake zijn van een periode voordat het vastgoed daadwerkelijk inkomsten oplevert.
Dit risico kan ook relevant zijn bij de beoordeling van beleggingstransacties in verhuurde staat.
Een koper die een pand met een langlopend huurcontract verkrijgt, kan een andere prijs betalen dan een koper die het object vrij van huur verkrijgt.

Structurele leegstand
Langdurige leegstand kan samenhangen met:

  • Een minder gunstige ligging.
  • Verouderde gebouwen.
  • Ongeschikte indeling.
  • Beperkte gebruiksmogelijkheden.
  • Verminderde vraag naar een bepaald vastgoedtype.
  • Bijzondere beperkingen van het object.

Bij de waardering moet worden onderzocht of deze omstandigheden al in de huurwaarde of kapitalisatiefactor zijn verwerkt.

Voorkomen van dubbele correcties
Wanneer het leegstandsrisico al onderdeel is van de kapitalisatiefactor, mag niet zonder meer nogmaals een afzonderlijke correctie voor hetzelfde risico worden toegepast.

De gevolgen van leegstand moeten objectgericht en in samenhang met de gekozen waarderingsmethode worden beoordeeld.

De energieprestatie van vastgoed kan van invloed zijn op de marktwaarde. Dit geldt voor woningen en, afhankelijk van de functie en de markt, ook voor bedrijfsmatig vastgoed.
Bij de waardering kan onder meer rekening worden gehouden met energielabels, isolatie, installaties en de mogelijkheden om het gebouw te verduurzamen.

Energieprestatie van woningen
Bij woningen worden onder meer de volgende kenmerken betrokken:

  • Dak-, gevel- en vloerisolatie.
  • Beglazing.
  • Verwarmingsinstallaties.
  • Ventilatie.
  • Zonnepanelen.
  • Overige energiebesparende voorzieningen.

De invloed op de WOZ-waarde moet blijken uit de marktontwikkeling en de vergelijking met woningen met overeenkomstige kenmerken.

Energielabels bij niet-woningen
Bij bedrijfsmatig vastgoed kunnen energielabels en energieprestaties betekenis hebben voor de verhuurbaarheid, exploitatiekosten en wettelijke gebruiksmogelijkheden.
De invloed verschilt per vastgoedtype en de toepasselijke verplichtingen.

Investeringen en marktwaarde
Een investering in verduurzaming leidt niet automatisch tot een waardestijging die gelijk is aan de gemaakte kosten.
De marktwaarde wordt bepaald door de invloed die de maatregelen hebben op het vastgoed en de waardering daarvan door potentiële kopers.

Zonnepanelen
Zonnepanelen kunnen onderdeel uitmaken van de onroerende zaak en bijdragen aan de vastgoedwaarde.
Daarbij moet onderscheid worden gemaakt tussen gebouwgebonden voorzieningen, afzonderlijke productie-installaties en situaties waarin de werktuigenvrijstelling mogelijk van toepassing is.
Ook kan van belang zijn of de zonnepanelen eigendom zijn van de eigenaar van het gebouw of van een derde.

Verduurzamingsverplichtingen
Wettelijke eisen en noodzakelijke investeringen om vastgoed voor het beoogde gebruik geschikt te houden, kunnen onder omstandigheden invloed hebben op de marktwaarde.

Die invloed moet worden beoordeeld aan de hand van de toepasselijke regelgeving, de feitelijke toestand en de situatie op de waardepeildatum.

De juridisch toegestane gebruiksmogelijkheden zijn van belang voor de WOZ-waarde.
Het omgevingsplan en andere publiekrechtelijke regels kunnen bepalen waarvoor vastgoed mag worden gebruikt en welke activiteiten op een locatie zijn toegestaan.

Bestemming en gebruik
Bij de waardering kan onder meer relevant zijn of een locatie mag worden gebruikt voor:

  • Wonen.
  • Detailhandel.
  • Kantoren.
  • Industrie en bedrijfsactiviteiten.
  • Horeca.
  • Logistiek.
  • Zorg en maatschappelijke voorzieningen.
  • Agrarische bedrijfsactiviteiten.

Een gebouw dat bouwkundig geschikt is voor een bepaalde functie, mag daarvoor niet noodzakelijk ook juridisch worden gebruikt.

Beperkte gebruiksmogelijkheden
Een beperking in het toegestane gebruik kan de marktwaarde beïnvloeden wanneer potentiële kopers of gebruikers daardoor minder mogelijkheden hebben.
Denk aan beperkingen voor bedrijfsactiviteiten, uitbreidingen of een verandering van de functie.

Planologische ontwikkelingen
Ook een toekomstige wijziging van de bestemming kan relevant zijn wanneer op de waardepeildatum sprake is van een voldoende reële verwachting dat deze wijziging gevolgen zal hebben voor het vastgoed.
Niet iedere aangekondigde ontwikkeling leidt automatisch tot een hogere of lagere WOZ-waarde.

Agrarisch vastgoed en milieubeperkingen
Bij agrarische objecten kunnen natuur- en milieuregels invloed hebben op de toegestane bedrijfsactiviteiten en ontwikkelingsmogelijkheden.
Daarbij kan onder meer worden gedacht aan beperkingen die verband houden met stikstofemissies, Natura 2000-gebieden, vergunningen en het omgevingsplan.

Een beperking moet concreet worden beoordeeld. De enkele ligging nabij een Natura 2000-gebied is op zichzelf onvoldoende om een waardecorrectie vast te stellen.
De invloed hangt onder meer af van de bestaande rechten, vergunningen, gebruiksmogelijkheden en de gevolgen voor de vastgoedwaarde.

Wijzigingen aan een gebouw kunnen gevolgen hebben voor de WOZ-waarde.
Daarbij is van belang of de wijziging plaatsvindt vóór of na de waardepeildatum en welke toestandspeildatum volgens artikel 18 Wet WOZ geldt.

Renovatie en verbetering
Een renovatie kan de waarde beïnvloeden door verbetering van de bouwkundige kwaliteit, voorzieningen of gebruiksmogelijkheden.
Niet iedere onderhoudsmaatregel is echter een verbetering in de zin van de regels over de afwijkende toestandspeildatum.
Het wegwerken van achterstallig onderhoud moet worden onderscheiden van bijvoorbeeld een uitbreiding of een wezenlijke verbetering van de voorzieningen.

Sloop en gedeeltelijke sloop
Bij sloop moet worden beoordeeld welk deel van het vastgoed op de relevante toestandspeildatum nog aanwezig is.
Ook kunnen de kosten en beperkingen die samenhangen met een toekomstige sloop invloed hebben op de waarde wanneer deze op de waardepeildatum voor de markt relevant zijn.

Nieuwbouw en verbouwing
Voor objecten in aanbouw kunnen bijzondere waarderingsregels gelden.
Daarbij wordt onder meer rekening gehouden met de grondwaarde, de gerealiseerde bouwkosten en de mate waarin de opstallen gereed zijn.

Incourant vastgoed
Bij incourante objecten kunnen renovaties aanleiding geven om de technische levensduur, restwaarde en functionele veroudering opnieuw te beoordelen.
Een gebouw dat gedeeltelijk is vernieuwd, hoeft daarbij niet volledig een nieuwe technische levensduur te krijgen.

Waardering naar de juiste toestand
Een wijziging na de waardepeildatum betekent niet automatisch dat het marktprijsniveau van een latere datum moet worden gebruikt.
Wanneer de wet een afwijkende toestandspeildatum voorschrijft, wordt de relevante toestand beoordeeld tegen het prijsniveau van de oorspronkelijke waardepeildatum.

Naast de kenmerken van het vastgoed zelf kunnen omstandigheden in de omgeving invloed hebben op de WOZ-waarde.
De betekenis hiervan hangt af van het vastgoedtype en de mate waarin deze omstandigheden de marktwaarde of bruikbaarheid beïnvloeden.

Overlast en hinder
Bij de waardering kunnen onder meer relevant zijn:

  • Geluidsoverlast door verkeer of industrie.
  • Geurhinder.
  • Trillingen.
  • Beperkte privacy.
  • Ongunstig uitzicht.
  • Nabijgelegen risicovolle activiteiten.
  • Hinder door infrastructuur.

Bij woningen kan de invloed anders zijn dan bij industriële of logistieke objecten.
Een factor die de waarde van een woning verlaagt, hoeft voor een bedrijfspand niet dezelfde betekenis te hebben.

Wateroverlast en fysieke risico's
Ook risico's op wateroverlast, overstroming, bodemdaling of aardbevingsschade kunnen onder omstandigheden invloed hebben op de vastgoedwaarde.

Daarbij moet onderscheid worden gemaakt tussen:

  • Bestaande schade.
  • Objectief vastgestelde risico's.
  • Mogelijke toekomstige schade.
  • Reeds uitgevoerde of noodzakelijke herstelmaatregelen.
  • Eventuele vergoedingen of verzekeringsdekking.

Marktgegevens en waardecorrecties
Wanneer vergelijkbare woningen of bedrijfspanden dezelfde omgevingsfactoren kennen, kan de invloed daarvan al in de gebruikte marktprijzen zijn verwerkt.
Een aanvullende correctie is dan niet automatisch noodzakelijk.
Wanneer referentieobjecten juist op een gunstigere locatie liggen, kan een correctie nodig zijn om de verschillen in omgevingskwaliteit te verwerken.

Geen vaste correctiepercentages
Voor omgevingsfactoren bestaat niet één algemeen percentage waarmee de WOZ-waarde moet worden verminderd.
De waarde-invloed moet worden beoordeeld aan de hand van de feitelijke omstandigheden en relevante marktgegevens.

Bij de WOZ-waardering moet worden beoordeeld of bijzondere omstandigheden voldoende zijn verwerkt in de vastgestelde waarde.
Daarbij is niet alleen de aanwezigheid van een omstandigheid van belang, maar vooral de invloed daarvan op de waarde volgens de Wet WOZ.

Onderbouwing van de omstandigheden
Afhankelijk van het onderwerp kunnen onder meer de volgende gegevens relevant zijn:

  • Bodemonderzoeken en saneringsrapporten.
  • Bouwkundige rapporten.
  • Verkoop- en huurtransacties.
  • Informatie van netbeheerders.
  • Omgevingsplannen en vergunningen.
  • Milieuonderzoeken.
  • Energielabels en installatiegegevens.
  • Gegevens over leegstand en verhuurbaarheid.
  • Taxatieberekeningen en objectkenmerken.

Invloed op de waarderingsmethode
De verwerking verschilt per methode.
Bij de vergelijkingsmethode kan een waarderingsverschil tot uitdrukking komen in de vergelijking met referentieobjecten.
Bij de huurwaardekapitalisatiemethode kan de invloed zichtbaar zijn in de markthuur, kapitalisatiefactor of een afzonderlijke objectgebonden correctie.
Bij de gecorrigeerde vervangingswaarde kan een bijzondere omstandigheid gevolgen hebben voor de grondwaarde, functionele veroudering of andere onderdelen van de berekening.

Voorkomen van dubbele waardecorrecties
Eenzelfde omstandigheid mag niet zonder nadere rechtvaardiging meerdere keren worden verwerkt.
Wanneer bijvoorbeeld de invloed van een beperkte bereikbaarheid al in de markthuur is opgenomen, moet worden beoordeeld of een aanvullende correctie nog gerechtvaardigd is.

Bewijslast en onderbouwing
Wanneer de WOZ-waarde gemotiveerd wordt betwist, moet de gemeente de vastgestelde waarde voldoende aannemelijk maken.
Bij de beoordeling van bijzondere omstandigheden is van belang of de gemeente deze heeft onderkend en of de gebruikte marktgegevens en berekeningen een passende onderbouwing vormen.
De enkele aanwezigheid van een bijzondere omstandigheid betekent niet dat de waarde onjuist is.
Ook wanneer de gemeente geen afzonderlijke waardecorrectie heeft toegepast, kan de invloed al in de gebruikte referenties of waarderingsparameters zijn verwerkt.

Uiteindelijk gaat het om de vraag of de vastgestelde WOZ-waarde, rekening houdend met de relevante omstandigheden en wettelijke waarderingsvoorschriften, voldoende is onderbouwd.

De informatie op deze pagina is gebaseerd op de Wet WOZ en de toelichtingen van de Waarderingskamer over waarderingsficties, bijzondere waarderingsomstandigheden en de toepassing van waarderingsmethoden.

Voor onderwerpen zoals netcongestie en gebruiksbeperkingen is daarnaast informatie van officiële instanties relevant. Daarbij wordt onderscheid gemaakt tussen de vastgestelde feiten en de mogelijke invloed daarvan op de vastgoedwaarde.

De onderstaande bronnen geven verdere uitleg over de verschillende omstandigheden en de wijze waarop deze bij een WOZ-taxatie kunnen worden beoordeeld.